90'lar Harajuku modası: Tokyo'nun her şeyi değiştiren sokak stili

90'ların ortasında bir yerlerde, Takeshita-dori'de pazar öğlesi. Cadde araç trafiğine kapalı, kaldırımlar taşıyor ve krep tezgâhlarıyla plak dükkânları arasında, sanki farklı gezegenlerden gelmiş gibi görünen gençler duruyor. Beş kat neon giymiş bir kız, kesik bir Undercover tişörtü giymiş bir çocuğun yanında. Kimse bakıp durmuyor. Mesele de buydu.

90'ların Harajuku modası tek bir görünüm değil, Japon gençlerin her hafta kendini yeniden icat ettiği bir sokak laboratuvarıydı. Stil; punk, kawaii, ithal Streetwear ve ikinci eli hiçbir yerde satılmayan kombinlere karıştırıyordu. Bu hareketin köklerini anlayan, daha geniş Harajuku rehberimizi de daha iyi anlar. Bu yazı, her şeyi başlatan on yılı ele alıyor.

Harajuku kavramı bir stili değil, bir yeri tanımlar: Tokyo'daki Harajuku istasyonunun çevresindeki mahalleyi. 90'ların ondan yaptığı şey, kıyafetin dile dönüştüğü özgür bir alandı. Buraya gelen, kendini açıklamak zorunda kalmadan görülmek istiyordu.

90'ların Harajuku modası sürtünmeyle işliyordu. Bir kısmı punktan, bir kısmı ikinci el dükkânından, bir kısmı el yapımıydı. Kural, sonuç açıkça niyetli göründüğü sürece kural olmamasıydı. Tesadüf sayılmazdı. Her kombin bir karardı, çoğu zaman pazardan önce saatler süren bir hazırlıkla.

Bu, sahneyi aynı yılların Batı modasından ayırıyordu. Londra'da ya da New York'ta street style markaları izliyordu. Harajuku'da ise kişileri izliyordu ve kişiler, konsept fazla bilinir olur olmaz onu değiştiriyordu. Bu rakamlar, on yılın ne zaman ve nasıl şekillendiğini özetliyor.

Temel, altyapıydı. 1977'de Tokyo, pazarları Harajuku çevresindeki caddeleri araç trafiğine kapatmaya başladı. Takeshita-dori ve Yoyogi Parkı yanındaki alan bir Hokoten'e, bir yaya cennetine dönüştü. Gençlerin birden giriş ücretsiz, kapıda görevli yok, fiyat etiketi yok bir sahnesi oldu.

80'lerde bunu Takenoko-zoku kullandı, cırtlak kostümler içindeki dans grupları. 90'larda enerji bireysele döndü. Aynı grup kıyafeti yerine artık başka kimsede olmayan tek bir görünüm önemliydi. Pazar günü Yoyogi Parkı'na gelen dans etmeye değil, kendini göstermeye geliyordu.

Buna ekonomik bir arka plan eklendi: Japon spekülasyon balonunun 90'ların başında patlamasından sonra gençlerin lükse ayıracak parası azaldı, ama bolca ikinci el dükkânı ve zamanı vardı. İşte bu özgür alan, kısıtlı bütçe ve icat etme dürtüsü karışımı Harajuku'yu bir laboratuvara dönüştürdü.

Takeshita-dori renkli ve gürültülüyken, ara sokaklarda daha ağırbaşlı bir şey oluyordu. Kelime anlamıyla arka Harajuku olan Ura-Harajuku, mahallenin Streetwear köşesiydi. Burada neondan çok, sınırlı tişörtler, box logolar ve tükenmişin cazibesi önemliydi.

Burada büyüyen isimleri bugün her Streetwear meraklısı bilir. Nigo 1993'te A Bathing Ape'i açtı, Jun Takahashi Undercover'ı kurdu ve Hiroshi Fujiwara sahneyi müzikle ve ithal kaykay kültürüyle birleştirdi. Dükkânları küçük, adetler bilerek çok küçüktü. Bir parça kapan onu bir üyelik kartı gibi taşıyordu.

Bu Ura-Harajuku yaklaşımı, Streetwear'in nasıl işlediğini bugüne dek belirliyor: değer olarak kıtlık, ifade olarak grafik, filtre olarak topluluk. Temiz bir grafik tişört, on yılın bu tarafına en kolay giriş olmaya devam ediyor ve modern kesimler siluetı, vintage fiyatları talep etmeden alıntılıyor.

Dergiler olmasa 90'lar Harajuku'su yerel bir mesele olarak kalırdı. Fotoğrafçı Shoichi Aoki 1997'de FRUiTS'u başlattı ve her ay sokaktan gerçek insanları tam sayfa, adları ve her parçanın bilgisiyle sundu. Manken yok, stüdyo yok, sadece baskıya girmiş pazar.

Paralelinde, Streetwear ve sneaker tarafını kapsayan Boon ile punk, goth ve Visual Kei akımlarını toplayan Kera vardı. Üçü birlikte, sahneyi okunur kılan bir arşiv oluşturdu, önce Tokyo, kısa süre sonra dünyanın geri kalanı için.

İşte bu belgesel bakış, bugünün feed Streetwear'inde çoğu zaman eksik. Eski sayfalar, bir görünümün oturması için pahalı olması gerekmediğini gösteriyor. Sadece tutarlı olması gerekiyordu. Bu tutarlılığın bugün nasıl hissettirdiğine dair kısa bir görüntü.

Dergiler neyin doğru olduğunu asla açıklamadı. Sadece kimin cüret ettiğini gösterdi. Bu tutum 90'ların asıl mirasıdır ve doğrudan on yılı düzenleyen alt stillere götürür.

90'lar Harajuku'su bir stil değil, stillerle dolu bir raftı. Kimi paralel gidiyor, kimi iç içe geçiyordu ve çoğu kişi haftaya göre değiştiriyordu. Sahneyi anlamak isteyen, onu en iyi FRUiTS'ta tekrar tekrar beliren arketiplere göre düzenler.

Bu kutuplar arasında kombinlerin çoğu geziniyordu. Bir Decora kızı ertesi pazar Urahara tişörtüyle boy gösterebilirdi. Bu hareketlilik, 90'ları sonraki, daha katı alt kültür tanımlarından ayırır. Bir stil asla bir sözleşme değildi, bir aşamaydı ve değişimin kendisi oyunun parçasıydı. Bu hafta Decora giyen, gelecek hafta Urahara tişörtüyle durabilirdi, kimse ihanetten söz etmeden.

Çoğu için 90'lar Harajuku'su her şeyden çok kadınsı bir alandı. Genç kadınlar Decora, Fruits ve Lolita'yı öne itti ve kıyafeti Japon kadınlığına dair dar beklentilerden sıyrılmak için kullandı. Aynı anda hem tatlı hem yüksek sesli olmak bir duruştu.

Tipik olan, pantolon üstüne kat kat etekler, dizüstü çoraplar, platform ayakkabılar ve bir sürü aksesuardı. Silüet dışa doğru büyüyordu, asla düz oturan değil, hep hacimli. Renk logoların yerini alıyordu. Markalara parası yetmeyen ikinci el alıp boyuyor ya da yeniden dikiyordu.

Bu katman mantığı bugünün kadın Streetwear'inde yaşıyor, sadece daha sakin dozda. Hacimli bir kesim, bir statement parça, net bir kontrast, 90'lar fikrini kostüme kaymadan bugüne taşımaya yeter.

Erkek ve kadın Harajuku'su arasındaki sınır bu arada Batı'dakinden daha geçirgendi. Bol kesimler, katmanlama ve grafik herkes için işliyordu. Bir ceket çoğu zaman, ağırbaşlı bir kombini 90'lar kaydına taşıyan parçaydı.

90'lar Harajuku'sunu anlamanın en hızlı yolu görsel dilden geçer. İki temel mod vardı. Biri, her parçanın dikkat için yarıştığı maksimum renkti. Diğeri, tek doğru bir tişörtün yettiği ağırbaşlı grafik köşeydi.

İkisi de aynı ilkeyi paylaşıyordu: katmanlar. Bir görünüm bir satın alma eyleminden değil, silüet oturana kadar parçaları üst üste koymaktan doğuyordu. Pantolon üstüne etekler, uzun kollu üstüne tişörtler, her şeyin üstüne aksesuarlar. Beden bir askı değil, bir tuval oluyordu. İşte tam bu yüzden, herkes aynı dükkânları kullansa da FRUiTS'taki hiçbir fotoğraf diğerine benzemiyordu. Katmanların sırası, o tek yüksek sesli parçanın seçimi ve abartıya cüret farkı yaratıyordu, bütçe değil.

Bu mantığı içselleştiren bir vintage orijinaline ihtiyaç duymaz. Net bir duruşla birkaç parçayı üst üste koymak yeter. Bunun temeli neredeyse her zaman pantolonlardır, çünkü silüetı onlar belirler.

90'larda pantolon silüeti dünya çapında bol tarafa döndü ve Harajuku bunu erken benimsedi. Baggy jeanler, cargo biçimler ve bol kesimler görünüme temelini verdi. Bol bir pantolonun üstünde neredeyse her üst işler, ister yüksek sesli ister ağırbaşlı.

Önemli olan, 80'lerin beden vurgusuyla kopuştu. Artık dar yerine alan önemliydi. Derin ağlı bol bir pantolon, buna bir platform taban, ve oran hemen otururdu. Kadınlar hacmi çoğu zaman üstüne etekle, erkekler oversize tişörtle taşıyordu.

Bu ilke, bugün için en basit 90'lar kaldıracıdır. Silüetı bol tutan görünümün yarısına sahiptir. Gerisi kontrasttır: üstte grafik bir parça, tonu belirleyen bir aksesuar. Bu adaylar, 90'lar bolluğunu vintage aramadan yakalar.

Harajuku boşlukta durmuyordu. Küresel 90'lar grunge'ı, baggy denimi, slip elbiseleri ve erken sportswear dalgasını getirdi. Bunun çoğu Tokyo'nun ikinci el dükkânlarına düştü ve orada yeniden kuruldu. Sokak, neyin kaldığını süzdü.

90'lar için tipik olan, büyük silüetler, kimisinde görünür markalar ve kimisinde bilerek markasız ikinci eldi. Platform ayakkabılar, grup tişörtleri, flanel ve chunky sneakerlar buna dâhildi. Harajuku bu yapı taşlarını aldı ve sesi ya tamamen açtı ya da belirgin biçimde kıstı. Batı'dan farkı, kökene yaklaşımdaydı: Tokyo'da ikinci el bir mecburiyet değil, ham maddeydi. Bir Amerikan kolej tişörtü, bir İngiliz punk pantolonu ve bir Japon el yapımı parça aynı kombine düşüyordu, karışımın açıklanmasına gerek kalmadan.

İşte var olana bu erişim, stili bugüne dek erişilebilir kılıyor. 90'ları satın almak zorunda değilsin, onları kombinlemek zorundasın. Bu kategoriler, doğru yapı taşlarını bulmanın en hızlı yolu.

Detaylara girmeden önce kısa bir yan bakış: Japon Streetwear çizgisini bütününde izlemek isteyen, daha geniş yayı bir sonraki yazıda bulur.

Pantolon temelse, aksesuarlar sesti. Burada bir kombinin uslu mu kaldığı yoksa sahneye mi kaydığı belliydi. Saç tokaları, zincirler, kemerler, rozetler ve plastik takılar, detayın kendisi ana parçaya dönüşene dek üst üste yığılıyordu.

Decora kampında mesele kütleydi: ne kadar çok klips ve button, o kadar iyi. Urahara köşesinde tam tersiydi, tek doğru bir kemer ya da işaretleyici olarak bir şapka. İki taraf da aksesuarları bir görünümü bireyselleştirmenin en hızlı yolu olarak kullanıyordu.

Bugün için bu en ucuz ayar vidasıdır. Bir temel kombin artı bilinçli yerleştirilmiş iki üç parça, herhangi pahalı bir tek parçadan daha çok 90'lar sinyali taşır. Bu adaylar tam da böyle vurgular yapar.

90'lar Harajuku'sunda en yaygın korku, cosplay izlenimidir. Yerinde bir korku, ama kolayca aşılır. Püf nokta, kopya yerine alıntıdadır. Bir ya da iki net 90'lar unsuru al ve kombinin gerisini etrafında modern ve sakin kur.

Somut olarak şu demek: bol silüet artı grafik ya da renkli bir statement, buna bugünün basicleri. Tek bir yüksek sesli parçalı hacimli bir görünüm referans olarak okunur, baştan aşağı yüksek sesli parçalardan bir görünüm ise kılık değiştirme olarak. Daha az katman, daha çok niyet.

Bu dozaj günlük hayatta da etkinlikte olduğu gibi işler. Bol bir kombinin harekette nasıl hissettirdiğini, bir sonraki klip her tariften daha iyi gösterir.

Tipik hatalara geçmeden önce bir yan bakış daha: Bu Japon çizgisini bugün hangi markaların taşıdığını merak eden, genel görünümü bağlantılı yazıda bulur.

Başarısız 90'lar kombinlerinin çoğu eksik parçalardan değil, eksik keskinlikten dolayı başarısız olur. Her şeyi aynı anda isteyen sinyali sulandırır. Bu üç hata en sık ortaya çıkar ve üçü de kolayca önlenir.

Bu üç noktayı aşan görünümü kontrol altında tutar. Geriye, sahnenin on yıldan sonra nereye evrildiği sorusu kalıyor, çünkü 90'lar uzun bir çizginin sadece başlangıcıydı.

Milenyum dönümünde sahne değişti. Renkli Fruits görünümü hakimiyetini yitirdi, Gyaru ve ardından daha pürüzsüz 2000'ler street style öne çıktı. FRUiTS hâlâ haber yapıyordu, ama sokak daha ticari, dükkânlar daha büyük, görünümler daha akıcı hale geldi.

Yine de temel DNA korundu: katmanlama, mix-and-match, markadan önce bireysellik. 90'larda radikal bir özgür alan olarak başlayan şey, küresel Streetwear'e, Y2K canlanmalarına ve sonraki her Harajuku dalgasına şablon oldu. O on yıl olmasa referans da olmazdı.

Bu yüzden geriye bakış bugünün kombinleri için de değer. 90'lar, Y2K'nin ve modern Japon Streetwear'inin beslendiği kelime dağarcığını sağlar. Bu parçalar, eski sokak laboratuvarıyla şimdi taşıyabileceğin şey arasında köprü kurar.

Aşağıdaki sorular 90'lar Harajuku'su çevresinde en sık ortaya çıkar. Kısa, net yanıtlar, detaylarda kaybolmadan stili yerine oturtup taşıyabilesin diye.

Sonunda 90'lar Harajuku'su her şeyden çok bir duruş olarak kalıyor: kıyafet bir satın alma eylemi değil, bir karar. Bunu anlayan bir vintage avına değil, sadece birkaç parçayı net bir keskinlikle üst üste koyma cesaretine ihtiyaç duyar.