Japon modası: Tokyo alt kültürleri, tasarımcılar & markalar

Herkes Japon modasının „Harajuku-Kawaii ya da kimono“ olduğunu sanır. İki cevap da hedefi ıskalar. Japon modası bir stil değil — aynı dört kilometrekarelik Tokyo'dan gelmeleri dışında birbiriyle hiçbir ortak yanı olmayan iki paralel dünyadır.

Bir tarafta: tasarımcı kutbu. Comme des Garçons, Yohji Yamamoto, Issey Miyake — 1981'den itibaren Paris'te Batı modasını yeniden düzenleyen üç marka. Siyah, asimetrik, dekonstrükte. Diğer tarafta: Tokyo alt kültürleri. Harajuku, Lolita, Visual Kei, Gyaru, modern Streetwear. Renkli, katmanlı, kural kıran.

Japon modasını „tatlı ve oyuncu“ diye satan, yalnızca Takeshita-dōri'nin turist katmanını görmüş ve tasarımcı kutbunu tamamen kaçırmıştır. Japon modasını „sadece Yohji ve CDG“ diye satan, Tokyo sokaklarının tüm enerjisini görmezden gelmiştir. Bu rehber iki kutbun nasıl bir araya geldiğini gösterir — bunu kim yaptı, bugün hâlâ hangi altı alt kültür yaşıyor, hangi on marka sayılıyor ve bunu cosplay olmadan nasıl çevirirsin.

Bunun gerçek bir kombinde nasıl göründüğü — Tokyo katman mantığı 15 saniyede:

Japon modasının iki doğum anı var. İkisi de 70'lerin sonunda ve 80'lerin başında, ikisi de Tokyo'da ve ikisi de birbirinden bağımsız gerçekleşir. Bundan ortak bir ulusal moda kimliği oluştuğu fikri, bir Japon gerçekliğinden çok bir Batı anlatısıdır.

İlk doğum anı 1981'de Paris'tedir. Rei Kawakubo Comme des Garçons'u, Yohji Yamamoto ilk koleksiyonunu gösterir. İkisi de Paris modasının o güne dek olduğu her şeyle bağını koparır: renk yerine siyah, simetrik yerine asimetrik, vücuda oturan yerine bol, kusursuz dikiş yerine kasıtlı deliklerle. Fransız basını buna „Hiroshima Chic“ der — aşağılayıcı anlamda söylenir, sonradan Kawakubo tarafından bir nişan gibi taşınır. Issey Miyake zaten 1970'ten beri oradaydı, ama Japon avangart tasarımını ayrı bir kategori yapan ancak bu 1981 Paris ikili çıkışıdır.

İkinci doğum anı 80'lerin sonunda, Tokyo'daki Harajuku istasyonunun hemen yanındaki Jingu-bashi adlı bir köprüdedir. Gençler hafta sonu orada buluşur, Takeshita-dōri çevresindeki butiklerde buldukları şeylerden kombinler kurar ve Shōichi Aoki gibi fotoğrafçılarca belgelenir. Onun FRUiTS dergisi 1997'den itibaren Harajuku alt kültürlerinin görsel arşivi olur. Lolita, Decora, Visual Kei, Gyaru — hepsi üç sokaktan oluşan bu blokta büyür.

Bu iki kutup hiçbir zaman gerçekten temas kurmadı. CDG alıcıları hiç Jingu-bashi'ye gitmedi. Lolita kızları Yohji ceketlerini karşılayamadı. Yine de ikisinin paylaştığı şey: Batı moda ilkeleriyle sistematik bir kopuş. İşlevden önce biçim, satıştan önce fikir, siluetten önce detay. Bu yüzden Japon modası Batılı bir göze çoğu zaman aynı anda yetişkin-kavramsal ve çocuksu-vahşi görünür — çünkü bunlar tam anlamıyla paralel akan iki farklı modadır.

Japon modası tek bir görünüm değil, birbirinden bağımsız var olan beş katmandan oluşan bir settir. „Tipik Japon“ diyen, kuşağa göre farklı bir katmanı kasteder. 65 yaşında bir Japon kadın kimonoyu düşünür. 35 yaşında bir alıcı Uniqlo ya da Yohji'yi düşünür. 19 yaşında bir Tokyo öğrencisi Y2K-Harajuku ya da modern Streetwear'i düşünür. Üçü de haklıdır.

Sayılar sana çerçeveyi verir. Modayı dört Tokyo semti taşır: Harajuku (alt kültürler), Shibuya (ana akım gençlik), Aoyama (tasarımcı kutbu) ve Shimokitazawa (vintage, bağımsız). Bir semtte alışveriş yapan, diğerinde olup biteni nadiren görür. Bu bir turist anekdotu değil — operasyonel yapının kendisidir.

Somut olarak „tipik Japon modasına“ şu beş katmandan biri girer:

• Geleneksel giysi — kimono, yukata, hakama, haori. Bugün çoğunlukla bayramlarda, düğünlerde ve yaz matsuri'sinde giyilir. Günlük değil, ama birçok tasarımcı kesimi için DNA (drape, sarma, asimetri).
• Avangart tasarımcılar — CDG, Yohji, Issey, Sacai, Undercover. Siyah, dekonstrükte, asimetrik. Konfordan önce kavram, logodan önce fikir.
• Harajuku alt kültürleri — Kawaii, Lolita, Decora, Visual Kei, Gyaru. Katmanlama, pastel ya da siyah, aksesuar yoğunluğu. Kimlik beyanı olarak kombinler.
• Modern Streetwear — A Bathing Ape, WTAPS, Neighborhood, Visvim. Tokyo kaykay mirası, teknik kumaşlar, ağır donanım, çoğu zaman askeri kesimler.
• Tech ve workwear — Beams, United Arrows, Snow Peak, Junya Watanabe Outdoor. Sivil kesimlerde işlevsel outdoor kumaşlar — Techwear'in Japon versiyonu.

Bu beş katmandan birini temiz taşıyan, Japon-uyumlu görünür. Üçünü karıştıran, Tokyo seyahat rehberinde fazla yer işaretlemiş bir turist gibi görünür. Bunu önleyen bir kural var:

Son otuz yılın Tokyo streetstyle fotoğraflarını yan yana koyarsan, altı tip belirginleşir. Her biri kendi renk kotasıyla, kendi katman mantığıyla, çapa olarak kendi Tokyo semtiyle. Kenarlarda örtüşürler, ama kimse ikisini aynı anda temiz taşımaz.

Altısından hangisinin sana uyduğu zevkten çok, hangi şehirde yaşadığına ve ne kadar aksesuar yoğunluğu taşıdığına bağlıdır. Bunun kadınlarla erkekler arasında nasıl bölündüğü şimdi geliyor.

Yukarıdaki altı tip ilke olarak her cinsiyet için çalışır — Lolita erkekler var, streetwear kızlar var. Farklılaşan şey, tekil katmanların yoğunluğu. Kadınlar Tokyo'da kombin başına ortalama daha çok aksesuar, erkekler daha çok kat taşır. İki taraf da katmanlar, ama farklı şekilde.

Kadın versiyonu: aksesuar katmanı kombini taşır. Takı, saç tokaları, birden çok çanta, kat kat külotlu çoraplar, peluş süsler. Harajuku-Kawaii ya da Lolita'da kombin başına görünür parça sayısı, Batı modasının normalde gösterdiğinin açıkça ötesine geçer. Avangart tasarımcılarda (CDG, Yohji-Wmns) daha az parça olur, ama etkiyi drape ve hacim taşır — tek bir Yohji palto bütün bir kombini yapar.

Erkek versiyonu: daha çok kat, daha az aksesuar. Workwear gömlekleri altında, coach jacket'lar altında katmanlı crewneck'ler — üç kat kumaş, bir kat aksesuar. Modern Streetwear'de (BAPE, WTAPS) katman mantığı görünür biçimde sahnelenir; Visual Kei'de katmanlar daha dramatiktir (mesh üzerinde, atlet üzerinde uzun palto). Takı işlevsel kalır — zincir, bir yüzük, bir küpe. Nadiren daha fazlası.

İkisinin paylaştığı şey: oran kırma kuralı. Üstte bol, altta dar — ya da tersi. Asla ikisi de dar, asla ikisi de bol. Bu, Lolita jüponundan Yohji pantolonuna kadar altı alt kültürün tümünden geçen tek kuraldır. Bununla ilgili daha fazlası aşağıdaki styling bölümünde.

Japon modası almak istersen, her şey on label üzerinden yürür. Üçü tasarımcı kutbunu taşır, dördü streetwear zeminini tanımlar, üçü arada ya da kitle segmentinde durur. Bu, her Tokyo insider'ının ezbere bildiği listedir.

Japon modasını yazan on label — kuruluşa göre kronolojik:

• Comme des Garçons (1969, Rei Kawakubo) — Tokyo'da kuruldu, 1981'de Paris'te çıkış yaptı. Dekonstrükte modanın anası. Siyah, asimetrik, kasıtlı kopuşlarla. Bütün bir kuşak Batılı tasarımcıyı biçimlendirdi.
• Issey Miyake (1970) — Pleats-Please pile tekniği, A-POC, Bao-Bao çanta. Kavram olarak işlev. Bir kumaş yalnızca güzel değil de akıllıysa, o Miyake'dir.
• Yohji Yamamoto (1972, Paris çıkışı 1981) — bir ömürlük eser olarak siyah cübbe. Bol, dökümlü, asimetrik. Y-3 onun Adidas çizgisidir ve özden ödün vermeden işleyen az sayıdaki crossover'dan biridir.
• Undercover (1990, Jun Takahashi) — punk DNA, tasarımcı ciddiyetine karşı yönelmiş. Nike, Supreme ve Sacai ile yağ çekmeden iş birliği yapar. Tasarımcı kutbu ile streetwear arasında köprü.
• A Bathing Ape (1993, NIGO) — BAPE. Camo, Shark-hoodie, Bape-Sta sneaker. Japon streetwear'inin Batılı hip-hop kültürüne girip anında hükmettiği an. Pharrell, Kanye, Lil Wayne 2000'lerin başından itibaren giyer.
• Neighborhood (1994, Shinsuke Takizawa) — motosiklet kültürü, workwear, ağır donanım. Visvim ile BAPE arasında durur — birinden daha özlü, diğerinden daha teknik.
• WTAPS (1996, Tetsu Nishiyama) — askeri kargo, coach jacket, ağır pamuk. BAPE'nin daha incelikli kardeşi — görünür logo yok, ama Tokyo streetwear blokundaki herkes kesimleri tanır.
• Visvim (2000, Hiroki Nakamura) — heritage workwear, Yerli Amerikan göndermeleri, FBT sneaker. Tasarımcı kutbu kadar pahalı, outdoor workwear gibi tasarlanmış. Kutuplar arasında kendi katmanını açtı.
• Sacai (1999, Chitose Abe) — hibrit parçalar. Önden gömlek gibi görünen bir bomber. Arkadan trençkot olan bir hırka. Daha genç tasarımcı kuşağını tamamen değiştirdi.
• Uniqlo (1984, Tadashi Yanai) — ciroya göre Japonya'nın lider markası. Basic'ler, teknik kumaşlar (Heattech, Airism), moda beyanı yok — ama kumaş kalitesi Batılı fast fashion rakibininkinden istikrarlı biçimde daha iyi. Diğer tüm katmanların oturduğu zemin.

Japon modasını tasarımcı fiyatları ödemeden taşımak isteyen, resale pazarında CDG, Undercover ve Issey arar, basic'leri Uniqlo'dan alır ve aradaki katmanı DTC label'lardan toplar — Tokyo zammı olmadan Tokyo streetwear sözlüğü.

Hangi alt kültürü seçersen seç, Japon kombini ceket taşır. En büyük yüzey, en baskın kumaş, oranın taşıyıcısı odur. Tokyo'da ceket neredeyse her zaman en az iki başka katmanın üzerinde bir kattır — bu, işlevini değiştirir. Bir Japon ceketi açık taşınır, asla kapatılmaz, yoksa altındaki katmanları örter.

Japon modasında dört ceket tipi çalışır: coach jacket (modern streetwear varsayılanı, BAPE, WTAPS, Neighborhood), workwear gömlek-ceket (indigo denim ya da ağır pamuk, Visvim çizgisi), hibrit palto (Sacai esini, önden bomber, arkadan trench) ve uzun dekonstrüksiyon paltosu (CDG, Yohji — asimetrik, siyah, her şeyin üzerinde bir kat).

Henüz Japon-uyumlu bir ceketin yoksa, ilk hamlen budur. Cropped denim ceket ya da baskılı bir hoodie-ceket hibridi kombinlerin yüzde 80'inde anında işe yarar — mesh üzerinde, crewneck üzerinde, long-sleeve üzerinde.

Pantolon, Japon modasında ikinci büyük yüzeydir ve çoğu zaman oranı kıran odur. Skinny jean'ler Tokyo'da yaklaşık 2018'den beri dışarıda — geriye geniş paça, kargo, ispanyol paça ve yüksek bel ile keskin ütülü hakama esinli bol kesimler kaldı.

İşleyen Japon altları kalçada ya da daha yukarıda oturur, düz ya da genişleyerek dökülür ve ayakkabının üzerinde ya da altında biter — asla daha kısa değil. Kaçındığın: her tür streç-skinny, altta hacmi olmayan low-rise jean ve fazla görünür marka yamalı kargo pantolonlar. Japon kargo sözlüğü ağır pamuk, siyah ya da indigo, işlevsel ceplerle — streetwear logolarıyla değil.

Altı alt kültürün her birine uyan bir pantolon kurmak istersen, yüksek belli geniş paça siyah denim al. Ortak payda budur — bir CDG ceketinin altında, bir Visual-Kei deri zırhın altında, bir Harajuku peluş katmanının altında çalışır.

Üstler Japon modasında nadiren tek başına görünür. Onlar katmanın altındaki katmandır — coach jacket altında, crewneck altında long-sleeve, ya da bomber altında, açık gömlek altında mesh-atlet. Tek bir üst görünür olsa bile, altında biri var. Bu, merkezî Tokyo çok-katman mantığıdır.

Kural: en içteki üst her zaman dar ve tek renktir, orta katman detayı taşır (baskı, grafik, çizgi), dış katman ceket ya da açık taşınan bir gömlektir. Katmanlamayı doğru yapan 30 saniyede Japon görünür. Sadece ceket altına gömlek giyen, Batılı bir kopya gibi görünür.

Mesh görünümünü denemek isteyen, kontrast bir crewneck ya da açık taşınan bir bomber altına basit bir mesh long-sleeve alır. Bu, Harajuku katmanlamasına en kolay giriştir — işe yaramazsa risksiz.

Bir Japon kombini, ikisi de aynı anda geçerli olması gereken iki kuralla çalışır. Birincisi: oran kırma — üstte bol, altta dar ya da tersi. İkincisi: en az üç görünür katman. İki kuraldan birinin eksikliği, kombini Batılı okutur, Japon değil.

Batılılar bir kombin giyer. Japonlar aynı anda üç giyer — ve tek görünür.

— Beobachtung aus dreißig Jahren Tokio-Streetstyle-Dokumentation

Pratikte bu şu demek: bol pantolon artı dar long-sleeve artı açık gömlek-ceket artı üstüne coach jacket. Dört parça, üç görünür katman, bir kırılmış oran. Oranı tersine çevirip her şeyi dar giyersen, bütün kombin Batılı varsayılan modaya geri devrilir. Fotoğraf örnekli tam çözümlemeyi ayrıntı yazımızda bulursun:

Japon modası ayrıca tek başına durmaz. Birçok kenarda başka kodlarla örtüşür — Harajuku alt kültürü, Tokyo streetwear marka tarihi, 2000'lerin başının Y2K dalgası, kış katmanlaması özel durumu. Japon katman mantığına hâkim olan, bu komşu kodları okuyup hedefli birleştirebilir.

İşte en önemli komşular — her biri kendi rehberiyle, daha derine inmek istersen:

Tokyo'nun dört keskin mevsimi var, her biri kendi moda sözlüğüyle. Yazın katman mantığı içeri kayar — mesh-atlet üzerinde hafif keten gömlekler, yüksek belli kısa pantolonlar, neredeyse hiç dış giyim yok. Kışın dışarı genişler — long-sleeve üzerinde, triko üzerinde, atlet üzerinde dolgulu palto, ayrıca geçiş günleri için kısa coach jacket.

Yaz-Japonyası hacimle değil, kumaşla çalışır. Keten, mesh, hafif pamuk. Yüksek belli hakama esinli geniş paça keten, 32 °C'de her Batılı bermudadan daha iyi görünür. Katmanlama kuralı kalır — üstte iki katman, altta bir, en az.

Kış-Japonyası katmanlama kuralını kumaşla değil, özle çözer. Yohji uzun palto, dolgulu kimono hibridi, coach jacket altında ağır triko. Dış katman çoğunlukla siyah ya da indigo, orta katman detayı taşır, en içteki sıcak tutar.

Hareket hâlinde böyle görünür — teknik payı olan kış katmanlaması:

Japon modası ne kadar yatırım yaparsan yap, altı noktada güvenilir biçimde devrilir. Yalnızca birinden kaçınacaksan, ilkinden kaçın.

Japon modası taşımak için yirmi parçaya ihtiyacın yok. Kombinlerinin yüzde 80'inde yer alacak dört parçaya ihtiyacın var. Geri kalan her şey bunların etrafında kurulur.

Sırayla: yüksek belli geniş paça siyah denim (euro başına en büyük etkin — her şeyin altına uyar). Siyah ya da indigo bir coach jacket ya da cropped denim ceket (dış katman). Bir mesh long-sleeve ya da ince crewneck (en içteki katman). Platform Mary-Jane'ler ya da Tabi esinli botlar (sneaker'ı değiştiren Tokyo tabanı). Bonus olarak beşinci bir seçenek: mevsimlik katmanlama katı olarak kısa bir haori palto.

Kendi kombinini kurmadan önce, başkalarının nasıl taşıdığına bak. Yukarıdaki altı alt kültür feed'de lookbook editoryallerindekinden farklı görünür: daha sık katmanlı, daha az fotojenik-mükemmel, gerçek kumaş kıvrımlarıyla. Para harcamadan önce Japon modasının senin vücut tipine oturup oturmadığını kontrol etmenin en hızlı yoludur.

Feed'de ayrıca Tokyo katmanlamasının günlük hayatta nasıl işlediğini görürsün — stüdyoda değil, Harajuku'daki köprüde değil, bir Berlin sokağında ya da bir Hamburg metro peronunda. Bu, Tokyo ile Avrupa arasında eksik olan çeviri katmanıdır.

Bu rehberden tek bir şey aklında kalacaksa, o da şu olsun: Japon modası tekil parçalarla değil, iki kutup ve altı alt kültürle çalışır. Yapıya hâkim olan yirmi parçayla yüz kombin kurar. Sadece parça alan, oturan tek bir kombini bile olmayan dolu bir dolaba sahip olur.

Bu rehberin tüm mantığı tek bir cümleye indirgenebilir:

İki kutup 80'lerin başından beri istikrarlıdır ve öyle kalacaktır, çünkü birbirinden bağımsız işlerler. Ama ikisini de ezbere bilene kadar beklemek zorunda değilsin. Sana en yakın alt kültürle başla — büyük olasılıkla günün ruh hâline göre modern Streetwear ya da Harajuku-Kawaii — ve taşırken neyin doğru hissettirdiğini öğren.

Ve işin özü bu: Japon modası teoride kurallarla dolu bir atlas gibi okunur, ama pratikte öyle hissettirmez. Katman mantığına bir kez hâkim olunca, her yeni kombin aynı dört ya da beş yapı taşının bir varyasyonudur — yeni bir icat değil.

DM ve e-postayla sık aldığımız sorular — kısa, net, dolambaçsız.