Visual Kei Fashion: Japonya'nın rock yeraltından 6 stil

Tokyo, Laforet Harajuku, altıncı kat. Yüzü beyaza boyalı, tırnakları siyah ojeli bir kız askıdan bir korse ceket alıyor, ışığa doğru bir kez çeviriyor ve geri asıyor. İki metre ötede bir çocuk, onu on santim uzatan platform botlar deniyor. Dışarıda bir bina cephesinde bir klip akıyor: fırfırlı gömlekler giymiş, porselen bebek gibi makyajlı beş adam, ellerinde gitarlar. Burada kimse dönüp bakmıyor.

Visual Kei Fashion, 1980'lerin sonundaki Japon rock sahnesinden Harajuku sokaklarına geçen giyim tarzıdır. Dramatik makyajı, özenle şekillendirilmiş saçı, bilinçli androjeniyi ve rugan, deri, dantel ve file gibi malzemeleri, sahnede doğan ve ölçüsünü bugün hâlâ orada bulan bir görünümde birleştirir.

Bu yüzden Visual Kei, Harajuku Streetwear kılavuzunda sıraladığımız çoğu tarzdan farklı bir yerde durur. Decora, Gyaru ya da Fairy Kei sokakta doğdu ve aşağıdan yukarıya yayıldı. Visual Kei tersini yaptı: önce sahne, sonra izleyici, sonra mahalle. Görünümü anlamak isteyen bu yüzden askılardan değil, gruplardan başlamalı.

Visual Kei önce Japon müzisyenlerin bir hareketi, sonra bir tarzdır. 1980'lerin ortasında gruplar, sahnedeki görünümün de sesle aynı ilgiyi hak ettiğini fark etti ve kendilerini bütünsel görsel figürler olarak sahneledi: makyaj, saç, kostüm, sahne düzeni. Bunun moda hâline gelmesi bir yan etkiydi. Hayranlar gruplarının görünümlerini kopyaladı; önce konserlere, sonra gündelik hayata, ardından Harajuku ve Shinjuku'daki dükkânlar bu hayranların aradığını satın almaya başladı.

Bu yüzden Visual Kei bir giyim tarzı mı sorusu hem evet hem hayırla yanıtlanır. Evet, çünkü bir dükkândan satın alıp bir salı günü giyilebilen, açıkça tanınabilir bir söz dağarcığı var. Hayır, çünkü temel birim hiçbir zaman bir kombin değil, bir grup oldu. Ait olduğu müzik olmadan bir Visual Kei görünümü, oyunsuz bir sahne düzeni gibidir: teknik olarak tam, ama neden öyle göründüğünün nedeni yok.

Visual Kei Japoncada ヴィジュアル系 yazılır ve vijuaru kei okunur. İlk kısım, katakanaya aktarılmış İngilizce visual sözcüğüdür. İkinci kısım 系, sistem, yön ya da soy hattı anlamına gelir ve Japoncada stil ailelerini işaretlemek için kullanılır. Sözcüğü sözcüğüne Visual Kei görsel yön demektir; anlamca daha çok görünümün sayıldığı yön.

Bu kei hecesiyle Japon modasında sürekli karşılaşırsın ve o, tüm söz dağarcığının anahtarıdır. Fairy Kei, Mori Kei, Jirai Kei, Oshare Kei, Angura Kei hepsi aynı kalıba göre işler: betimleyici bir sözcük artı kei bir stil ailesi verir. Bunu bir kez kavrayan, Japon moda terimlerinin yarısını tek tek ezberlemek yerine kendisi çıkarabilir.

Androjeni, Visual Kei'nin Batılı rock estetiklerinden en açık ayrıştığı noktadır. Glam Rock cinsiyet imgeleriyle oynadı ve kopuşu sahneledi. Visual Kei bunu verili sayar ve bir sonraki soruya geçer. Avrupalı bir gözlemci için çoğu zaman tam da bu, rahatsız eden kısımdır; birçoğu için ise özgürleştiren kısım.

Gruplar ne kadar farklı görünse de, parçalar tekrarlanır. Visual Kei Style, 1990'ların başından beri şaşırtıcı ölçüde sabit kalmış, sınırlı bir araç kutusuyla çalışır. Değişen renk, miktar ve sertliktir, ilke değil. Bu parçaları bilen, iki kombin hiçbir ortak yanı yokmuş gibi görünse bile tarzı yine de tanır.

İlk kural: yüz kombinin bir parçasıdır. Visual Kei'de makyaj bir ek değil, taşıyıcı katmandır. Açık fondöten, güçlü çekilmiş gözler, belirgin kaşlar, koyu dudaklar ya da tam tersi. Bu katman olmadan en özenli parça bile bir kostüm parçası olarak kalır. Onunla bir figüre dönüşür.

• Temel olarak makyaj – açık ten, sert göz çizgisi, konturlanmış yanaklar. Kontrast renkten daha önemlidir.
• Saç mimarisi – kabartılmış, katmanlı, asimetrik kesilmiş, çoğu zaman doğal olmayan renklerde. Saç, başa bir siluet verir.
• Sert malzemeler – rugan, suni deri, file, PVC, perçin. Sahne ışığını yansıtır ve yirmi metre öteden işe yarar.
• Yumuşak karşı oyuncular – dantel, şifon, fırfır, kadife. Onlar olmadan görünüm saf punk söz dağarcığına devrilir.
• Asimetri – bir kol uzun, biri kısa, bir bacak dar, biri geniş. Simetri sıkıcı sayılır.
• Metal aksesuar – tokalar, kayışlar, zincirler, yüzükler, harness'ler. Yoksa boş görünen yüzeyleri yapılandırır.

İkinci ilke katmanlamadır. Bir Visual Kei kombini nadiren üç parçadan oluşur. Uzun kolun üstüne gömlek, gömleğin üstüne yelek, yeleğin üstüne ceket, buna kemer, harness ve zincirler eklenir. Bu yoğunluk, kural olarak tek bir güçlü siluetle çalışıp gerisini sakin tutan Batılı rock modasından asıl farktır.

Başlangıç için en üst katman en önemli karardır. Yaka işçiliği, tribal grafik ya da alışılmadık dikişe sahip bir üst parça, altında hiçbir çaba gerekmeden bütün bir görünümü taşır. İşe yaramayan şey büyük logo baskılarıdır: bakışı siluet yerine bir markaya çeker.

Sahnenin içinde Visual Kei bir üst başlık değil, net alt bölümleri olan bir düzenleme sistemidir. Adlandırmalar pazarlamadan değil, sahnenin kendisinden gelir ve çoğunlukla bölge, on yıl ve görsel yoğunluğun bir bileşimini betimler. Altı çeşitleme, hemen hemen her grubu yerleştirmeye yeter.

Çeşitlemeler arasında karar veremeyen aslında meseleyi zaten anlamıştır. Sahne hiçbir zaman bir bölüme kaydolmanı beklemedi. Hangisi olursa olsun kararın görünür olmasını bekler.

Visual Kei, aynı mahallede gelişmiş ve sürekli birbirinden yararlanmış birçok alt kültürden biridir. Komşuları bilen, sınırların nereden geçtiğini ve bazı yerlerde neden tümüyle silindiğini de daha iyi anlar.

Gruplar olmadan moda olmaz. Visual Kei'nin tarihi, her biri yeni bir yön açan ve böylece giyim sorusunu yeniden ortaya koyan bir avuç grupla anlatılabilir. Belirli bir görünümün neden öyle göründüğünü bilmek isteyen, yanıtı neredeyse her zaman bir diskografide bulur.

• X Japan – 1980'lerin sonunda terimin kendisini bulanlar. 1989 tarihli BLUE BLOOD'daki Psychedelic Violence Crime of Visual Shock sloganı, sahnenin doğum belgesi sayılır.
• Buck-Tick – 1983'ten beri etkin ve üslupça hiçbir zaman sabitlenmemiş. Görünümün birkaç yılda bir tümüyle değiştirilebileceğini gösterdiler.
• Luna Sea – 1980'lerin sonunda daha zarif, daha az gürültülü bir çeşitleme getirdi ve böylece anaakıma kapı açtı.
• Malice Mizer – 1990'ların en tiyatral grubu. Visual Kei ile Lolita Fashion arasındaki bağ, onların yörüngesinden çıktı.
• Dir en grey – 1997'den itibaren daha sert taraf. Ağır kostümden indirgenmiş sahne kıyafetine giden yolları tüm sahne için örnek niteliğindedir.
• the GazettE – 2002'den itibaren ikinci dalganın yüzü. Kostüm yerine streetwear'a yakın siluetler, iddiadan vazgeçmeden.

Bir figür ayrı bir anmayı hak eder: Malice Mizer'den Mana. Tutarlı biçimde kadın kodlu kıyafetlerle sahneye çıktı, röportajlarda ilke olarak hiç konuşmadı ve 1999'da kendi markasını kurdu. Elegant Gothic Lolita ve Elegant Gothic Aristocrat terimleri ona dayanır. Böylece grup sahnesinden gelen bir kişi, Japon sokak modasının bütün bir kolunu adlandırdı ve tanımlamaya katıldı.

Hareket, fotoğrafların asla göstermediği kısımdır. Bir Visual Kei kombini dinamik için kuruludur: açılan paltolar, sallanan zincirler, birlikte akan kumaş. Alışverişte yalnızca durağan görüntüye bakan, çoğu zaman daha katı çeşitlemeyi seçer ve sonra görünümün neden yavan durduğuna şaşar.

Hayır. Visual Kei bir müzik yönü değil, bir sunum biçimidir ve bu, tüm sahnenin en çok yanlış anlaşılan noktasıdır. Aynı çatı altında speed metal çalan gruplar, synth-pop yapan gruplar, balad toplulukları ve hardcore projeleri yan yana bulunur. Ortak payda seste değil, sahnelemededir.

Giyim sorusu için bu belirleyicidir. Visual Kei'yi bir metal uzantısı gibi ele alan, otomatik olarak perçinlere, grup tişörtlerine ve deri ceketlere varır ve sonucun neden bir rock festivaline benzediğine şaşar. Asıl fark dantelde, fırfırda, kesimde ve makyajdadır: hepsi de klasik metal söz dağarcığının tam da içermediği öğeler.

Motiften biçime bu kayma, Japon rock modasının konserlerin dışında da işe yaramasının nedenidir. Renk geçişli, özenle kesilmiş bir hırka, bir grup tişörtüyle aynı mesajı taşır, ama onu on metreden ele vermez ve ertesi gün bambaşka bir şeyle kombinlenebilir.

Evet, ama önemli bir çekinceyle. J-Fashion, Japon sokak modası tarzlarının üst başlığıdır ve Visual Kei orada neredeyse her zaman anılır. Ne var ki bu derlemenin içinde sokakta doğmamış tek büyük maddedir. Lolita, Decora, Gyaru, Fairy Kei ve Mori Kei, giyenler tarafından icat edildi. Visual Kei sanatçılar tarafından icat edildi ve sonra benimsendi.

Uygulamada bu iki anlama gelir. Birincisi, Visual Kei'de Lolita sahnesinin onlarca yıldır sürdürdüğü türden kural kitapları yoktur. Kimse siluetin doğru olup olmadığını denetlemez. İkincisi, herkes ortak bir biçimde uzlaşmak yerine her grup kendi şablonunu sunduğu için yelpaze daha geniştir.

Gothic ve Visual Kei, malzeme söz dağarcığının büyük bölümünü paylaşır ama farklı yönlerden gelir. Karşılaştırma, karanlık bir gardırobun hangi parçalarının her yerde kullanılabilir olduğunu ve hangilerinin net bir köken taşıdığını gösterdiği için değer taşır.

Harajuku, Visual Kei'nin doğduğu yer değil, satın alınabilir hâle geldiği yerdir. Gruplar Shinjuku, Nagoya ve Osaka'daki live house'lardan geldi. Ticaret Harajuku'da, özellikle Laforet mağazasında doğdu; ilgili markalar yıllar içinde aynı katlarda toplandı. Görünümü isteyen oraya giderdi.

Pantolon siluete karar verir. Visual Kei neredeyse hiç düz standart genişlikle çalışmaz: ya dar oturup üst parçayı büyük gösterir, ya geniş dökülüp üst gövdeyi inceltir. Dikilmiş cepler ya da kayışlar gibi katman ayrıntıları, tek renk kumaşların yoksa eksik bıraktığı yapıyı ayrıca sağlar.

Sahne kostümleri diktirilir, gündelik kıyafet satın alınır. Bu iki kutup arasında Japonya'da yıllar içinde kendi ticaret manzarası büyüdü; tam da hayranların aradığını sunar: sahne görünümlerinin giyilebilir çevirileri. Bu markalardan bazıları görünümü tek tek gruplardan daha çok belirler, bugüne dek.

• Moi-même-Moitié – 1999'da Mana tarafından kuruldu. Elegant Gothic Lolita ve Elegant Gothic Aristocrat terimlerini, dolayısıyla bütün bir stil ailesini ortaya attı.
• h.NAOTO – tasarımcı Naoto Hirooka'nın markası; 2000'lerin başından itibaren asimetri ve kayış işçiliğiyle karanlık Harajuku modasının belki de en bilinen adı.
• SEX POT ReVeNGe – 1990'ların sonundan beri daha punk taraf: çengelli iğneler, ekose, sert grafikler, tasarımcı katından belirgin biçimde daha ucuz.
• Algonquins – Harajuku ticaretinde uzun süre perçin, suni deri ve endüstriyel ayrıntılar için sabit bir adres.
• atelier BOZ – aristokratik çeşitlemeden sorumlu: uzun paltolar, yelekler, rock'tan çok tiyatroyu andıran kesimler.

Avrupa'da arayan bu adları askıda nadiren bulur. İthalat pahalıdır, bedenler Japon kalıplarına göre hesaplanmıştır ve bu markalardan birçoğu yıllar içinde ürün yelpazesini büyük ölçüde daralttı. Daha uygulanabilir olan ters yoldur: parçaları tek tek bir araya getirmek ve kökeni etiket yerine kesim ve malzemeyle kurmak.

İnternette renk ve malzeme paylaştıkları için sürekli birbirine karışan dört Japon stil ailesi. Farklar gardıropta değil, kökende ve amaçtadır. Onları bir kez temiz biçimde ayıran, sonrasında belirgin biçimde daha hedefli alışveriş yapar.

Lolita, dördün en resmisidir. Siluet tanımlıdır: jüpon üstüne diz boyu kloş etek, bluz, uyumlu aksesuarlar. Gothic Lolita, renk paletini ve dantel eğilimini Visual Kei ile paylaşır ama sabit bir yapı planını izler. Temas noktası tarihsel olarak belgelidir, çünkü Mana iki dünyayı birleştirdi; ama bu, Lolita'nın bir biçim, Visual Kei'nin bir duruş olduğu gerçeğini değiştirmez.

Decora, Visual Kei'nin temsil ettiği her şeye karşı çalışır: azami renk, katmanlı plastik aksesuarlar, çocuksu motifler, hiç dramatiklik yok. Jirai Kei en yeni maddedir; 2020'lerde Tokyo'nun eğlence semtleri çevresinde doğdu, siyah-pembe birleşimi, fiyonklar ve bebek yakalarıyla tanınır. Renk dünyası örtüşse de görsel olarak sahne rock'una değil, karanlık kawaii modasına sınırdaştır.

İki dünya arasındaki geçişi arayan onu Gothic Lolita'da bulur. Orada Visual Kei'nin malzemeleri Lolita sahnesinin siluet disipliniyle buluşur ve iki taraf da karakterinden şaşırtıcı ölçüde az yitirir.

Sahne görünümü birebir aktarılamaz, aktarılması da gerekmez. Sahne kıyafeti mesafe için, projektörler için ve doksan dakika için kuruludur. Gündelik kıyafet yakınlık için, gün ışığı için ve on dört saat için kuruludur. İkisi arasında bir çeviri vardır, bir indirgeme değil.

En uygulanabilir kural şudur: bir kombin başına bir sahne öğesi. Görünür kayış işçiliğine sahip bir ceket, ya da platform botlar, ya da bir harness, ya da makyaj. Hepsi aynı anda değil. Gerisi koyu, iyi kesilmiş ve sakin kalır. Böyle doğan şey, dışarıdan biri için düşünülmüş bir gardırop, bilen biri için ise hemen olduğu şey olarak okunur.

İkinci pratik nokta havayla ilgilidir. Katmanlama Japon ilkbaharında hoştur, Alman yaz ortasında bir eziyettir. Görünümü yıl boyu giymek isteyen yoğunluğu katman yerine dokuyla kurar: kısa kollu bir gömleğin altına giyilen file bir üst parça, sıcaklık olmadan üç katmanla aynı karmaşıklığı sağlar.

Bir ceket en verimli başlangıçtır, çünkü her şeyin üstünde durur ve gardırobun geri kalanını olduğu gibi bırakır. Kürk, file ya da rugan, Visual Kei'yi oluşturan malzeme ifadesini verir ve zaten sahip olduğun sade koyu temel parçaların üstüne giyilebilir.

Başarısız denemelerin çoğu eksik parçalardan değil, yanlış sıradan ve aynı anda fazla hırstan kaynaklanır. Beş örüntü öyle düzenli çıkar ki önceden adlandırılabilir.

Ortak payda sabırsızlıktır. Visual Kei emek gibi görünür ve bu yüzden bütün emeği hemen göstermeye kışkırtır. Sahnenin kendisi söz dağarcığını kurmak için kırk yıl gerektirdi. Bir gardırop iki mevsim alabilir.

Malzeme kontrastı, karanlık bir kombini ilginç kılmanın en hızlı yoludur. Yıpranmışın yanında düz, matın yanında parlak, ağırın yanında saydam. Bu karşıtlıklar, tüm palet tek bir tondan oluşsa bile işe yarar.

Karanlık Japon modası pazarı, ürün fotoğrafında ikna edip paketten çıkınca dağılan parçalarla doludur. Görünüm büyük ölçüde metal aksesuara ve yapıya dayandığı için burada işçilik kalitesi sade kıyafetten daha çok belirler. Dört denetim noktası, çoğu yanlış alışverişi önceden elemeye yeter.

Aksesuarlar, var olan bir gardırobu Visual Kei'ye doğru kaydırmanın en ucuz yoludur. Haç aksesuarlı bir kemer ya da pantolon cebindeki bir zincir, sade siyah bir kombinin ifadesini, ek bir üst parçanın asla değiştiremeyeceği kadar değiştirir.

Aşağıdaki sorular bu konuda en sık çıkanlardır; çoğu zaman müzik ve moda terimde ayrılmaz biçimde birbirine bağlı olduğu için. Onları kısa ve sahne söz dağarcığı olmadan yanıtlıyoruz.

Geriye şu soru kalıyor: kırk yıllık bir sahne estetiğinden bugün, onu Tokyo'dan alıp Berlin, Viyana ya da Zürih'e koyunca ne kalır. Yanıt, fotoğrafların düşündürdüğünden daha az gösterişli.

Geriye bir yöntem kalır: kıyafeti, uzaktan işe yarayacak ve yakından dayanacak biçimde kurmak. Gerisi zevk meselesi.