Punk Fashion Icons: ikony, które wymyśliły ten look

Zdjęcie, czarno-białe, gdzieś w Londynie w 1977 roku. Chudy chłopak z postawionymi włosami, skórzana kurtka, na szyi łańcuch z kłódką. Nie zbudował tego żaden stylista, nie zapłaciła za to żadna marka. A ludzie kopiują ten look od prawie pięćdziesięciu lat, w Kreuzbergu, w Tokio, w każdym małomiasteczkowym pokoju nastolatka. Tak działa ikona: jeden człowiek coś nosi, a potem cały gatunek wygląda inaczej.

Punk fashion icons to muzyczki, muzycy i postacie ze sceny, których osobisty styl stał się wzorem dla całej mody punkowej: od Sida Viciousa, Johnny'ego Rottena i Ramones przez Patti Smith, Siouxsie Sioux i Debbie Harry aż po twarze pop-punku jak Avril Lavigne i dzisiejsze nazwiska jak Willow. Pełny przegląd kodów, części i postawy znajdziesz w naszym Punk Fashion Guide. Tutaj chodzi o ludzi za tym looku i o to, która część ukształtowała każdą ikonę.

Pytanie o najsłynniejsze ikony punka nie ma jednej właściwej odpowiedzi, ale ma wyraźny wzór. Prawie wszyscy, którzy ukształtowali ten look, stali między 1974 a 1979 rokiem na scenie w Nowym Jorku albo w Londynie. Nie mieli pieniędzy, stylistów ani wzoru. To, co nosili, było improwizowane, i właśnie dlatego do dziś działa prawdziwie.

Potem doszły kolejne generacje: twardość lat 80., pop-punk lat 2000. i powrót gatunku po 2020 roku. Każda fala wydała własne twarze, ale wszystkie cytują pierwszą generację. Trzy daty wyznaczają ten łuk.

Zamiast omawiać dwadzieścia nazwisk po kolei, pomaga podział na typy. Prawie każda ikona punka pasuje do jednego z pięciu archetypów, a każdy archetyp oznacza własny sposób używania ubrań. Kto wie, który typ do niego pasuje, wie też, jakich części potrzebuje.

Kiedy ktoś pyta o męskie punk fashion icons, prawie zawsze najpierw padają te dwa nazwiska. Johnny Rotten, naprawdę John Lydon, został podobno w 1975 roku wypatrzony w okolicy sklepu SEX, bo miał na sobie koszulkę Pink Floyd, na której napisał flamastrem „I Hate”. To cały punk w jednej rzeczy: produkt masowy, osobiście uszkodzony, z jasną postawą.

Rotten nosił potem to, co Vivienne Westwood i Malcolm McLaren projektowali w sklepie: kraciaste garnitury bondage z pasami między nogami, pocięte koszule z muślinu, dziurawe swetry z moheru. Do tego pomarańczowo pofarbowane, postawione w kolce włosy. Jego look był świadomie niewygodny, dla niego i dla ludzi, którzy na niego patrzyli.

Sid Vicious, od 1977 roku basista Sex Pistols, zrobił z tego coś surowszego. Nosił czarną skórzaną kurtkę jak drugą skórę, wąskie jeansy, ciężkie buty i słynny łańcuch z kłódką na szyi. Do jego wczesnej śmierci w 1979 roku jego zdjęcie drukowano tak często, że stał się prototypem punka w ogóle. Wielu ludzi, którzy nigdy nie słyszeli żadnego kawałka Sex Pistols, rozpoznaje jego look natychmiast.

Nauka z obu tych postaci jest na dziś prosta: skórzana kurtka to fundament, akcesorium robi charakter. Kłódka, łańcuch, zapisana koszulka wystarczą, żeby wywołać linię z 1977 roku.

Zanim Londyn zrobił z punka obraz, Nowy Jork miał już postawę. W CBGB na Bowery od 1974 roku grały zespoły, które nie miały nic do glamouru rockowych gwiazd. Richard Hell, najpierw w Television, potem w Heartbreakers i Voidoids, nosił porwane koszulki spinane agrafkami i krótko ścięte, odstające włosy. Malcolm McLaren zobaczył go w Nowym Jorku i zabrał dokładnie ten obraz do Londynu.

Ramones dostarczyli przeciwieństwo improwizacji: mundur. Czterech muzyków, wszyscy w czarnych skórzanych kurtkach motocyklowych, wypranych i zniszczonych jeansach, prostej koszulce i sneakersach. Joey Ramone dodawał do tego okrągłe, ciemne okulary. Ten look prawie się nie zmienił przez dwie dekady, i właśnie ta konsekwencja zrobiła go tak mocnym. Skórzana kurtka Ramones jest do dziś najczęściej kopiowaną częścią w całej historii punka.

Różnica między tymi dwoma obozami jest praktycznie przydatna. Richard Hell to część zniszczona i naprawiona własną ręką. Ramones to perfekcyjne powtarzanie tego samego outfitu. Kto buduje własny punkowy look, może wybrać jeden z tych dwóch kierunków: unikat albo mundur. Oba są dopuszczalne, oba prawie zawsze zaczynają się od czarnej kurtki.

W prawie każdym looku ikony kurtka jest tą częścią, która trzyma wszystko razem. Może leżeć na pociętej koszulce jak u Hella albo na czystym basicu jak u Ramones, i działa w obu przypadkach.

Patti Smith dowodzi, że punkowy look nie potrzebuje ani jednego ćwieka. Okładka jej albumu Horses z 1975 roku, sfotografowana przez Roberta Mapplethorpe'a, pokazuje ją w białej męskiej koszuli, z czarną marynarką na ramieniu i luźnym, wąskim krawatem. Włosy nieuczesane, spojrzenie wprost. To zdjęcie stało się jedną z najbardziej wpływowych okładek płytowych w ogóle.

Zerwanie leżało tu nie w niszczeniu, ale w odmowie wobec ról płciowych. Kobieta w męskich ubraniach, bez makijażu, bez żadnego starania, żeby się podobać: w 1975 roku było to bardziej radykalne niż każda agrafka. Patti Smith pokazała, że punk jest kwestią postawy, a nie sprzętu.

Na co dzień jej podejście jest może najłatwiejsze do przeniesienia. Czarna marynarka, biała albo czarna koszula, wąskie spodnie, i look działa punkowo, nie wyglądając jak przebranie. Kto chce przejść całą drogę od Nowego Jorku do dziś, znajdzie oś czasu w artykule o historii.

Kobiece punk fashion icons lat 70. budowały ten look często odważniej niż ich męscy koledzy. Jordan, naprawdę Pamela Rooke, pracowała w sklepie SEX na King's Road i codziennie jeździła w pełnym rynsztunku z Sussex do Londynu: wysoko utapirowane, rozjaśnione włosy, graficzny makijaż oczu, przezroczyste materiały, guma i skóra. Była mniej muzyczką niż żywą witryną, i właśnie to zrobiło z niej pierwszą prawdziwą ikonę stylu londyńskiej sceny.

Siouxsie Sioux wyszła z kręgu pierwszych fanów Sex Pistols i w 1976 roku założyła Siouxsie and the Banshees. Jej znakiem firmowym był skrajnie wyrysowany makijaż oczu, czarne utapirowane włosy, siatka i skóra. Jest pomostem między punkiem i gotykiem: wiele elementów, które dziś uznaje się za Goth, nosiła najpierw na punkowej scenie.

Debbie Harry z Blondie przyniosła kontrpropozycję z Nowego Jorku. Platynowe włosy z ciemnym odrostem, rzeczy z drugiej ręki, krótkie sukienki, skórzana kurtka na wierzchu. Projektant Stephen Sprouse pod koniec lat 70. tworzył dla niej sceniczne sukienki. Harry pokazała, że punk może być też glamour, dopóki nie staje się grzeczny.

Kto szuka 70s punk fashion female, prawie zawsze trafia na te trzy nazwiska. Ich wspólnym mianownikiem nie jest konkretna część, ale decyzja, żeby traktować własną twarz i własne ciało jako element outfitu. Makijaż i fryzura były u nich tak samo ważne jak każda kurtka.

Obok znanych nazwisk jest drugi rząd kobiet, które pociągnęły ten look jeszcze dalej. W listach top punk icons często się o nich zapomina, choć ich pomysły pojawiają się dziś wszędzie. Każda z nich wniosła element, który do teraz siedzi w słowniku tej sceny.

• Poly Styrene: Wokalistka X-Ray Spex nosiła jaskrawe neony, aparat na zęby i tani syntetyk jako komentarz do społeczeństwa konsumpcyjnego. Jej utwór Oh Bondage Up Yours! z 1977 roku stał się hymnem.
• Wendy O. Williams: Frontmanka Plasmatics nosiła irokeza, a czasem tylko taśmę izolacyjną zamiast góry. Prowokacja jako program sceniczny.
• Joan Jett: Najpierw w Runaways, potem solo. Czarna skóra od stóp do głów, cieniowane cięcie, kajal. Jej look jest do dziś wzorem dla rockowej skóry.
• Kathleen Hanna: Na początku lat 90. z Bikini Kill głos ruchu riot grrrl. Sukienki babydoll do glanów, hasła wypisane bezpośrednio na skórze.
• Gaye Advert: Basistka Adverts, skórzana kurtka, ciemno obrysowane oczy. Jedna z najczęściej fotografowanych twarzy londyńskiej sceny z 1977 roku.

To, co łączy te kobiety, to zasada, która obowiązuje do dziś: look musi należeć do ciebie, a nie do sceny. Poly Styrene była kolorowa, Joan Jett całkiem czarna, a jednak obie uznaje się za punk. Kolor jest drugorzędny, liczy się decyzja. Jak ta zasada wygląda w ruchu, pokazuje klip z twardą sylwetką i ciemną bazą.

@fugastudios POV: The apocalypse is a vibe and you're the main character 🌫️ Wasteland Destroyer Set got that dystopian energy#fugastudios #darkfashion #techwear #dystopian #fyp ♬ Originalton - Fuga Studios

Żadna część w tym wideo nie jest kopią historycznego outfitu, ale logika jest ta sama co u Joan Jett albo Sida Viciousa: ciemna baza, twarda struktura, żaden element, który chce się podobać. Dokładnie tak tłumaczy się ikony na teraźniejszość.

Iggy Pop uchodzi za Godfather of Punk, i to jeszcze przed samym punkiem. Ze Stooges grał pod koniec lat 60. koncerty, na których często występował z odkrytą klatką piersiową, w wąskich jeansach albo skórzanych spodniach, z psią obrożą. Jego stylem było samo ciało: chude, nieosłonięte, prawie nieubrane. Punki z 1976 roku przejęły tę bezkompromisowość bezpośrednio.

Joe Strummer z The Clash przyniósł inny rodzaj twardości. W 1977 roku zespół nosił spodnie i koszule z plamami farby i hasłami przez szablon, później rzeczy militarne, spodnie robocze i buty. Strummer zrobił punk bardziej politycznym i jednocześnie bardziej praktycznym: ubrania, w których można było wyjść na ulicę, nie tylko na scenę. Ta linia między odzieżą roboczą i manifestem prowadzi prosto do dzisiejszych looków cargo i utility.

Przy spodniach wpływ obu ikon widać do dziś. Wąsko i twardo jak u Iggy'ego albo szeroko i funkcjonalnie jak u Strummera, oba kierunki działają, dopóki spodnie wnoszą strukturę i hardware.

Iggy i Strummer stoją za hasłem, które przechodzi przez wszystkie ikony z tej listy. To najlepszy filtr dla każdej decyzji zakupowej w punkowym kosmosie, i mieści się w jednym zdaniu.

Brzmi to paradoksalnie w artykule o wzorach, ale to jest sedno. Kto czci ikonę, powinien przejąć jej metodę, a nie jej szafę. Metoda brzmi: własna decyzja przed obcym wzorem.

Na przełomie tysiącleci punk dotarł do mainstreamu, a z nim nowa generacja ikon. Avril Lavigne pojawiła się w 2002 roku w topie na ramiączkach, z luźno zawiązanym krawatem, w bojówkach i z bransoletkami. Dla milionów nastolatków to był pierwszy kontakt z modą punkową w ogóle. Puryści ją za to wyśmiewali, ale jej look przyprowadził do tego gatunku więcej ludzi niż jakikolwiek undergroundowy koncert.

Billie Joe Armstrong z Green Day ukształtował w 2004 roku z American Idiot własny obraz: czarna koszula, czerwony krawat, czarny eyeliner, farbowane włosy. Look był ostrzejszy i ciemniejszy niż skate punk lat 90. i prowadził prosto w sąsiedztwo emo. Travis Barker, perkusista Blink-182, stoi z tatuażami, szortami Dickies i później czarnymi skórzanymi rzeczami za połączeniem skate'u, punka i estetyki hip-hopu.

Ta generacja uczyniła modę punkową dostępną: paski z ćwiekami, koszulki zespołowe, kraciaste akcesoria i Chucksy pojawiły się nagle w każdej handlowej ulicy. Na chwilę stępiło to krawędź, ale ustanowiło też kody, które dziś znów stają się interesujące.

Po 2020 roku pop-punk nieoczekiwanie wrócił, a z nim nowe twarze. Machine Gun Kelly przeszedł w 2020 roku z albumem Tickets to My Downfall z rapu do pop-punku, w produkcji Travisa Barkera. Willow wydała w 2021 roku lately I feel EVERYTHING i wniosła gitarowe riffy, ćwieki i krótko ogolone włosy do generacji, która do tej pory miała z punkiem niewiele wspólnego.

Hayley Williams z Paramore łączy oba czasy. Od połowy lat 2000. stoi za jaskrawo farbowanymi włosami, koszulkami zespołowymi i sceniczną obecnością, która nigdy nie traktowała popu i punka jako sprzeczności. Dla wielu dzisiejszych fanów jest najważniejszą ikoną punka w ogóle, nawet jeśli puryści widzą to inaczej.

Styl tych dzisiejszych ikon wyraźnie różni się od 1977 roku. Mniej kostiumu, więcej miksu: rzecz z ćwiekami do szerokich spodni, koszulka zespołowa pod czystą kurtką, punkowe akcesoria do streetwearu. Widać to zwłaszcza przy górach, bo tutaj grafika staje się właściwą wypowiedzią.

Jeśli wolisz wchodzić w ten look przez kategorie niż przez pojedyncze części, to są kierunki, w których nasz asortyment prowadzi linię ikon dalej. Każda kategoria pokrywa jeden element z tej listy, od kurtki do hardware'u.

Rzuca się w oczy, że dzisiejsze ikony prawie nie mają już stałego munduru. To czyni je trudniejszymi do skopiowania i łatwiejszymi do zaadaptowania: bierze się jeden element i buduje resztę samemu.

Niemiecką linię w międzynarodowych listach zwykle się pomija, a wydała ona jedną z najbardziej skrajnych postaci stylu całej sceny. Nina Hagen, urodzona w 1955 roku w Berlinie Wschodnim, opuściła w 1976 roku DDR i założyła w Berlinie Zachodnim Nina Hagen Band. Jej look był czystym teatrem: jaskrawy makijaż, dziko utapirowane włosy, elementy kostiumowe ze wszystkich stron, do tego głos, który przechodził od opery do krzyku. Międzynarodowo nazywa się ją często matką punka.

Campino, wokalista założonych w 1982 roku w Düsseldorfie Toten Hosen, stoi za bardziej przyziemnym niemieckim podejściem: skórzana kurtka, jeansy, buty, krótkie włosy. Mniej butiku, więcej knajpy. Ten pragmatyczny styl ukształtował niemiecki punk lat 80., w Kreuzbergu wokół SO36 tak samo jak w Düsseldorfie wokół Ratinger Hof.

Między teatrem Hagen i skórzaną kurtką Campina leży cała rozpiętość niemieckiego punkowego looku. Oba bieguny żyją w Berlinie do dziś, na ulicy i w klubie. Jak to wygląda w nowoczesnym outfitcie, pokazuje drugi klip: ciemne warstwy, twarde detale, żadnego przebrania.

@fugastudios POV: You're the final boss and the outfit actually slaps 🔥 Gothic Warrior Denim Set got that main character energy fr#fugastudios #darkfashion #gothicstyle #OOTD #fyp ♬ Originalton - Fuga Studios

Look z wideo nie przeszedłby w żadnym archiwum jako punk z 1977 roku, i tak ma być. Ikony nosiły swoją teraźniejszość, nie przeszłość. Właśnie tę postawę da się przenieść, a nie outfity z tamtych lat.

Wiele looków ikon nie było tylko improwizowane, miały w tle projektantów. Vivienne Westwood i Malcolm McLaren ubierali Sex Pistols i Jordan. Zandra Rhodes wprowadziła w 1977 roku agrafki i rozdarcia do wysokiej mody. Stephen Sprouse projektował dla Debbie Harry i połączył punkową grafikę z popowym blaskiem. Później Jean Paul Gaultier i wielu innych cytowali te kody na wybiegu.

Relacja działała w obie strony. Projektanci dostarczali części, ikony dawały im obraz, który czynił te części słynnymi. Bez Rottena garnitur bondage pozostałby produktem niszowym, bez Westwood Rotten wyglądałby inaczej. Kto interesuje się charakterem pisma poszczególnych projektantów, znajdzie go w naszym osobnym artykule.

Najczęstsze życzenie po artykule o ikonach to przestylizowanie. To się da, ale z jasną metodą. Najpierw decydujesz, który archetyp do ciebie pasuje: niszczyciel, mundur, androgyniczna, figura artystyczna albo popowy spadkobierca. Potem wybierasz dokładnie jedną część sygnaturową tej ikony i budujesz wokół niej resztę outfitu, ciemno i zredukowanie.

Konkretnie znaczy to na przykład: dla Sida Viciousa wystarczy ciężki łańcuch z zawieszką do czarnej kurtki i ciemnych jeansów. Dla Patti Smith czarna marynarka na białej koszuli z luźnym krawatem. Dla Ramones skórzana kurtka, zniszczone jeansy i prosta koszulka. Dla Siouxsie ciemny makijaż oczu i siatka pod czarną górą. Dla Avril Lavigne luźno zawiązany krawat do topu na ramiączkach.

Ta zasada brzmi surowo, ale to ona jest powodem, dla którego looki samych ikon działały tak mocno. Sid Vicious nigdy nie nosił jednocześnie tartanu, irokeza i szkolnego krawata. Każda ikona miała wyraźne centrum, a outfit był zbudowany wokół tego centrum.

Właśnie dlatego, że obrazy ikon są tak znane, bierze się je często zbyt dosłownie. Wynik wygląda wtedy jak impreza tematyczna, a nie jak własny styl. Większość pomyłek idzie według jednego z pięciu wzorów.

Wszystkie pięć błędów ma to samo rozwiązanie: zbudować ciemną, strukturalną bazę, a potem postawić jeden, wyraźny cytat. Najszybciej idzie to przez akcesoria, bo noszą one język znaków ikon na najmniejszej powierzchni, od łańcucha do bransolety.

Na koniec pytania, które najczęściej pojawiają się wokół ikon punka, krótko odpowiedziane. Kto chce wejść głębiej w poszczególne osoby albo epoki, znajdzie odnośniki wyżej w artykule.

Prawie pięćdziesiąt lat po pierwszej kłódce na szyi ikony punka są obecne jak nigdy, na koszulkach, w moodboardach, na wybiegach. To, co po nich zostaje, jest mniej lookiem niż metodą, a tę da się streścić w jednym zdaniu.