Punk fashion icons: de iconen die de look hebben bedacht

Een foto, zwart-wit, ergens in Londen in 1977. Een magere jongen met omhoog gezet haar, leren jack, om zijn nek een ketting met een hangslot. Geen stylist heeft dit gebouwd, geen merk heeft ervoor betaald. Toch kopiëren mensen deze look al bijna vijftig jaar, in Kreuzberg, in Tokio, in elke kleinstadse jeugdkamer. Zo werkt een icoon: een mens draagt iets, en daarna ziet een heel genre er anders uit.

Punk fashion icons zijn de muzikanten en scenefiguren wier persoonlijke stijl het voorbeeld werd voor de hele punkmode: van Sid Vicious, Johnny Rotten en de Ramones via Patti Smith, Siouxsie Sioux en Debbie Harry tot pop-punkgezichten als Avril Lavigne en namen van nu als Willow. Het totale overzicht van codes, pieces en houding vind je in onze Punk Fashion Guide. Hier gaat het om de mensen erachter en om welk item elk icoon heeft bepaald.

De vraag naar de bekendste punkiconen heeft geen enkel juist antwoord, maar wel een duidelijk patroon. Bijna alle mensen die deze look hebben bepaald, stonden tussen 1974 en 1979 op een podium in New York of Londen. Ze hadden geen geld, geen stylisten en geen voorbeeld. Wat ze droegen was geïmproviseerd, en precies daardoor werkt het tot vandaag echt.

Daarna kwamen er nog generaties bij: de hardheid van de jaren 80, de pop-punk van de jaren 2000, de terugkeer van het genre na 2020. Elke golf heeft eigen gezichten voortgebracht, maar ze citeren allemaal de eerste generatie. Drie jaartallen markeren die boog.

In plaats van twintig namen één voor één af te werken, helpt een indeling naar types. Bijna elk punkicoon past in een van vijf archetypen, en elk archetype staat voor een eigen manier om kleding in te zetten. Wie weet welk type bij hem past, weet ook welke items hij nodig heeft.

Als iemand naar mannelijke punk fashion icons vraagt, vallen bijna altijd eerst deze twee namen. Johnny Rotten, burgerlijk John Lydon, werd in 1975 naar verluidt in de buurt van de winkel SEX opgemerkt, omdat hij een Pink Floyd-shirt droeg waarop hij met stift ”I Hate” had geschreven. Dat is de hele punk in één kledingstuk: een massaproduct, persoonlijk beschadigd, met een duidelijke houding.

Rotten droeg daarna wat Vivienne Westwood en Malcolm McLaren voor de winkel ontwierpen: geruite bondagepakken met riemen tussen de benen, opengesneden mousselineshirts, mohairtruien met gaten. Daarbij het oranje gekleurde, stekelig omhoog gezette haar. Zijn look was bewust oncomfortabel, voor hem en voor de mensen die naar hem keken.

Sid Vicious, vanaf 1977 bassist van de Sex Pistols, maakte daar iets ruwers van. Hij droeg het zwarte leren jack als een tweede huid, smalle jeans, zware boots en de beroemde ketting met hangslot om zijn nek. Tot zijn vroege dood in 1979 werd zijn beeld zo vaak afgedrukt dat hij het prototype van de punk werd. Veel mensen die nooit een nummer van de Sex Pistols hebben gehoord, herkennen zijn look onmiddellijk.

Voor vandaag is de les uit beide figuren eenvoudig: het leren jack is het fundament, het accessoire maakt het karakter. Een slot, een ketting, een beschreven shirt zijn genoeg om de lijn van 1977 op te roepen.

Voordat Londen punk tot beeld maakte, had New York de houding al. In het CBGB aan de Bowery speelden vanaf 1974 bands die niets konden met de glamour van rocksterren. Richard Hell, eerst bij Television, daarna bij de Heartbreakers en de Voidoids, droeg gescheurde shirts die hij met veiligheidsspelden bij elkaar hield, en kortgeknipt, afstaand haar. Malcolm McLaren zag hem in New York en nam precies dat beeld mee naar Londen.

De Ramones leverden het tegendeel van improvisatie: een uniform. Vier muzikanten, allemaal in een zwart leren bikerjack, verwassen en kapotte jeans, een simpel shirt en sneakers. Joey Ramone zette daar nog een ronde donkere zonnebril bij. Deze look veranderde over twee decennia bijna niet, en juist die consequentie maakte hem zo sterk. Het leren jack van de Ramones is tot vandaag het meest gekopieerde item uit de hele punkgeschiedenis.

Het verschil tussen beide kampen is praktisch nuttig. Richard Hell staat voor het kapotte, zelf gerepareerde item. De Ramones staan voor de perfecte herhaling van dezelfde outfit. Wie een eigen punklook opbouwt, kan voor een van beide richtingen kiezen: unicum of uniform. Beide zijn legitiem, beide beginnen bijna altijd met een zwart jack.

Het jack is in bijna elke iconenlook het item dat alles bij elkaar houdt. Het kan over een opengesneden shirt zitten zoals bij Hell of over een clean basic zoals bij de Ramones, en het werkt in beide gevallen.

Patti Smith bewijst dat een punklook geen enkele stud nodig heeft. De cover van haar album Horses uit 1975, gefotografeerd door Robert Mapplethorpe, toont haar in een wit herenhemd, met een zwart colbert over de schouder en een losse, smalle stropdas. Het haar ongekamd, de blik direct. Het beeld werd een van de meest invloedrijke platenhoezen ooit.

De breuk zat hier niet in de vernieling, maar in het weigeren van genderrollen. Een vrouw in herenkleding, zonder make-up, zonder enige poging om te behagen: in 1975 was dat radicaler dan elke veiligheidsspeld. Patti Smith liet zien dat punk een vraag van houding is en niet van hardware.

Voor het dagelijks leven is haar aanpak misschien het makkelijkst over te nemen. Een zwart colbert, een wit of zwart hemd, een smalle broek, en de look werkt als punk zonder verkleed te lijken. Wie de hele ontwikkeling van New York tot nu wil volgen, vindt de tijdlijn in het artikel over de geschiedenis.

De vrouwelijke punk fashion icons van de jaren 70 hebben de look vaak moediger gebouwd dan hun mannelijke collega's. Jordan, burgerlijk Pamela Rooke, werkte in de winkel SEX op de King's Road en pendelde dagelijks in volle uitmonstering van Sussex naar Londen: hoog getoupeerd, geblondeerd haar, grafische oogmake-up, transparante stoffen, rubber en leer. Ze was minder muzikant dan levende etalage, en precies dat maakte haar tot het eerste echte stijlicoon van de Londense scene.

Siouxsie Sioux kwam uit de kring van de vroege Sex Pistols-fans en richtte in 1976 Siouxsie and the Banshees op. Haar kenmerk was een extreem getekende oogmake-up, zwart getoupeerd haar, netstof en leer. Zij is de brug tussen punk en Gothic: veel elementen die vandaag als Goth gelden, heeft zij eerst op een punkpodium gedragen.

Debbie Harry van Blondie bracht het tegenontwerp uit New York. Platinablond haar met donkere uitgroei, tweedehands items, korte jurken, een leren jack eroverheen. De ontwerper Stephen Sprouse maakte eind jaren 70 podiumkleding voor haar. Harry liet zien dat punk ook glamoureus mag zijn, zolang hij niet braaf wordt.

Wie op 70s punk fashion female zoekt, komt bijna altijd bij deze drie namen uit. Hun gemeenschappelijke noemer is niet een bepaald item, maar de keuze om het eigen gezicht en het eigen lichaam als deel van de outfit te behandelen. Make-up en haar waren bij hen net zo belangrijk als elk jack.

Naast de bekende namen is er een tweede rij vrouwen die de look nog verder hebben gedreven. Ze worden in lijsten van top Punk Icons vaak vergeten, terwijl hun ideeën vandaag overal opduiken. Elk van hen heeft een element bijgedragen dat tot nu in het vocabulaire van de scene zit.

• Poly Styrene: De zangeres van X-Ray Spex droeg schelle neonkleuren, een beugel en goedkoop synthetisch materiaal als commentaar op de consumptiemaatschappij. Haar nummer Oh Bondage Up Yours! uit 1977 werd een hymne.
• Wendy O. Williams: De frontvrouw van de Plasmatics droeg een hanenkam en soms alleen isolatietape in plaats van een top. Provocatie als podiumprogramma.
• Joan Jett: Eerst bij de Runaways, daarna solo. Zwart leer van top tot voet, een getrapt model, kajal. Haar look is tot vandaag de blauwdruk voor rockleer.
• Kathleen Hanna: Begin jaren 90 met Bikini Kill de stem van de Riot-Grrrl-beweging. Babydolljurken op kistjes, leuzen direct op de huid.
• Gaye Advert: Bassiste van de Adverts, leren jack, donker omlijnde ogen. Een van de meest gefotografeerde gezichten van de Londense scene van 1977.

Wat deze vrouwen verbindt, is een principe dat tot vandaag geldt: de look moet van jou zijn en niet van de scene. Poly Styrene was bont, Joan Jett volledig zwart, en toch gelden beide als punk. De kleur is bijzaak, de keuze telt. Hoe dit principe in beweging voelt, laat een clip met harde silhouet en donkere basis zien.

@fugastudios POV: The apocalypse is a vibe and you're the main character 🌫️ Wasteland Destroyer Set got that dystopian energy#fugastudios #darkfashion #techwear #dystopian #fyp ♬ Originalton - Fuga Studios

Geen item in de video is een kopie van een historische outfit, maar de logica is dezelfde als bij Joan Jett of Sid Vicious: donkere basis, harde structuur, geen element dat wil behagen. Precies zo vertaal je iconen naar het heden.

Iggy Pop staat bekend als Godfather of Punk, en dat al voor de eigenlijke punk. Met de Stooges speelde hij eind jaren 60 concerten waarbij hij vaak met ontbloot bovenlijf optrad, in smalle jeans of leren broeken, met een hondenhalsband. Zijn stijl was het lichaam zelf: mager, onbeschermd, nauwelijks gekleed. De punks van 1976 hebben die compromisloosheid direct overgenomen.

Joe Strummer van The Clash bracht een ander soort hardheid. De band droeg in 1977 broeken en hemden met verfspatten en gesjabloneerde leuzen, later militaire items, werkbroeken en boots. Strummer maakte punk politieker en tegelijk praktischer: kleding waarin je de straat op kon, niet alleen het podium. Die lijn tussen werkkleding en statement leidt direct naar de cargo- en utility-looks van nu.

Bij de broeken ziet men de invloed van beide iconen tot vandaag. Smal en hard zoals bij Iggy of wijd en functioneel zoals bij Strummer, beide richtingen werken, zolang de broek structuur en hardware meebrengt.

Iggy en Strummer staan voor een motto dat door alle iconen van deze lijst loopt. Het is de beste filter voor elke aankoopbeslissing in de punkkosmos, en het past in één zin.

Dat klinkt paradoxaal in een artikel over voorbeelden, maar het is de kern. Wie een icoon vereert, zou zijn methode moeten overnemen en niet zijn kledingkast. De methode heet: eigen keuze voor andermans voorbeeld.

Rond de eeuwwisseling kwam punk in de mainstream aan, en daarmee een nieuwe generatie iconen. Avril Lavigne verscheen in 2002: tanktop, losjes geknoopte stropdas, cargobroek en armbanden. Voor miljoenen tieners was dat het eerste contact met punkmode ooit. Puristen hebben haar daarom bespot, maar haar look heeft meer mensen naar het genre gebracht dan elk undergroundconcert.

Billie Joe Armstrong van Green Day vormde in 2004 met American Idiot een eigen beeld: zwart hemd, rode stropdas, zwarte eyeliner, gekleurd haar. De look was strakker en duisterder dan de skate-punk van de jaren 90 en leidde direct naar de emo-buurt. Travis Barker, drummer van Blink-182, staat met tattoos, Dickies-shorts en later zwarte leren items voor de verbinding van skate, punk en hiphopesthetiek.

Deze generatie heeft punkmode toegankelijk gemaakt: studded gordels, bandshirts, geruite accessoires en Chucks waren er plotseling in elke winkelstraat. Dat heeft de kant even bot gemaakt, maar het heeft ook codes gevestigd die vandaag weer interessant worden.

Na 2020 kwam pop-punk verrassend terug, en daarmee nieuwe gezichten. Machine Gun Kelly wisselde in 2020 met het album Tickets to My Downfall van rap naar pop-punk, geproduceerd door Travis Barker. Willow bracht in 2021 lately I feel EVERYTHING uit en bracht gitaarriffs, studs en kortgeschoren haar naar een generatie die tot dan weinig met punk te maken had.

Hayley Williams van Paramore verbindt beide tijden. Sinds midden jaren 2000 staat ze voor schel gekleurd haar, bandshirts en een podiumpresentie die pop en punk nooit als tegenstelling heeft behandeld. Voor veel fans van nu is zij het belangrijkste punkicoon dat er is, ook al zien puristen dat anders.

De stijl van deze huidige iconen verschilt duidelijk van 1977. Minder kostuum, meer mix: een studded item bij een wijde broek, een bandshirt onder een clean jack, punkaccessoires bij streetwear. Juist bij tops blijkt dat, want hier wordt de print het eigenlijke statement.

Als je liever via categorieën in de look instapt dan via losse items, zijn dit de richtingen waarin ons assortiment de lijn van de iconen voortzet. Elke categorie dekt een bouwsteen uit deze lijst, van het jack tot de hardware.

Opvallend is dat de iconen van nu bijna geen vast uniform meer hebben. Dat maakt ze moeilijker te kopiëren en makkelijker te adapteren: je neemt één element en bouwt de rest zelf.

De Duitse lijn wordt in internationale lijsten meestal overgeslagen, terwijl ze een van de meest extreme stijlfiguren van de hele scene heeft voortgebracht. Nina Hagen, in 1955 in Oost-Berlijn geboren, verliet in 1976 de DDR en richtte in West-Berlijn de Nina Hagen Band op. Haar look was puur theater: schel opgemaakt, wild getoupeerd, kostuumdelen uit alle richtingen, daarbij een stem die tussen opera en schreeuw wisselde. Internationaal wordt ze vaak de moeder van de punk genoemd.

Campino, zanger van de in 1982 in Düsseldorf opgerichte Die Toten Hosen, staat voor de meer aardse Duitse aanpak: leren jack, jeans, boots, kort haar. Minder boutique, meer kroeg. Deze pragmatische stijl bepaalde de Deutschpunk van de jaren 80, in Kreuzberg rond het SO36 net zo goed als in Düsseldorf rond de Ratinger Hof.

Tussen Hagens theater en Campino's leren jack ligt de hele breedte van de Duitse punklook. Beide polen leven in Berlijn tot vandaag verder, op de straat en in de club. Hoe dat in een moderne outfit uitziet, laat de tweede clip zien: donkere lagen, harde details, geen verkleding.

@fugastudios POV: You're the final boss and the outfit actually slaps 🔥 Gothic Warrior Denim Set got that main character energy fr#fugastudios #darkfashion #gothicstyle #OOTD #fyp ♬ Originalton - Fuga Studios

De look in de video zou in geen archief als punk van 1977 doorgaan, en dat is gewild. De iconen hebben hun heden gedragen, niet het verleden. Precies die houding laat zich overnemen, niet de outfits van toen.

Veel iconenlooks waren niet alleen geïmproviseerd, maar hadden ontwerpers op de achtergrond. Vivienne Westwood en Malcolm McLaren kleedden de Sex Pistols en Jordan. Zandra Rhodes bracht in 1977 veiligheidsspelden en scheuren in de haute couture. Stephen Sprouse ontwierp voor Debbie Harry en verbond punkgrafiek met popglans. Later citeerden Jean Paul Gaultier en veel anderen de codes op de catwalk.

De relatie liep daarbij in beide richtingen. De ontwerpers leverden items, de iconen gaven ze het beeld dat de items beroemd maakte. Zonder Rotten was het bondagepak een nicheproduct gebleven, zonder Westwood had Rotten er anders uitgezien. Wie zich voor de handschrift van de afzonderlijke ontwerpers interesseert, vindt die in ons eigen artikel.

De meest voorkomende wens na een artikel over iconen is het nastylen. Dat kan, maar met een duidelijke methode. Eerst beslis je welk archetype bij je past: Vernieler, uniform, androgyn, kunstfiguur of pop-erfgenaam. Dan kies je precies één signature item van dat icoon en bouw je de rest van de outfit donker en gereduceerd daarrond.

Concreet betekent dat bijvoorbeeld: voor Sid Vicious is een zware ketting met hanger bij een zwart jack en donkere jeans genoeg. Voor Patti Smith een zwart colbert over een wit hemd met losse stropdas. Voor de Ramones een leren jack, kapotte jeans en een simpel shirt. Voor Siouxsie donkere oogmake-up en netstof onder een zwarte top. Voor Avril Lavigne een losjes geknoopte stropdas bij een tanktop.

Die regel klinkt streng, maar hij is de reden waarom de looks van de iconen zelf zo sterk werkten. Sid Vicious droeg nooit tartan, mohawk en schoolstropdas tegelijk. Elk icoon had een duidelijk centrum, en de outfit was rond dat centrum gebouwd.

Juist omdat de beelden van de iconen zo bekend zijn, worden ze vaak te letterlijk genomen. Het resultaat werkt dan als een themafeest in plaats van een eigen stijl. De meeste misgrepen volgen een van vijf patronen.

Alle vijf fouten hebben dezelfde oplossing: een donkere, gestructureerde basis bouwen en dan één enkel, duidelijk citaat zetten. Dat lukt het snelst via accessoires, want die dragen de tekentaal van de iconen op het kleinste oppervlak, van de ketting tot de armband.

Tot slot de vragen die rond punkiconen het vaakst opduiken, kort beantwoord. Wie dieper in afzonderlijke personen of tijdperken wil, vindt de verwijzingen hoger in het artikel.

Bijna vijftig jaar na het eerste hangslot om een nek zijn de iconen van de punk zo aanwezig als nooit, op shirts, in moodboards, op catwalks. Wat van hen blijft is minder een look dan een methode, en die laat zich in één zin samenvatten.