Punk Fashion 80s: το look που σκλήρυνε

Λονδίνο, χειμώνας 1981. Μπροστά από ένα καταλημμένο κτίριο στο Brixton στέκονται τρεις φιγούρες που δεν έχουν καμία σχέση με τους πολύχρωμους επαναστάτες των σχολών καλών τεχνών του 1977. Μαύρα δερμάτινα jacket, με την πλάτη τους καλυμμένη εντελώς από τρουκς και ονόματα συγκροτημάτων. Παντελόνια τόσο στενά που πρέπει να χωθούν μέσα στις μπότες. Μαλλιά που στέκονται κάθετα, σταθεροποιημένα με σαπούνι και ζαχαρόνερο. Κανείς εδώ δεν θέλει να σοκάρει. Αυτό είναι η καθημερινότητα, και ακριβώς αυτό το κάνει σοβαρό.

Το Punk Fashion 80s είναι η δεύτερη, σκληρότερη φάση της punk μόδας: λιγότερη σχολή καλών τεχνών, περισσότερος δρόμος, λιγότερη αναφορά, περισσότερη στολή από δέρμα, τρουκς, Tartan και μπότες. Τα 80s χωρίζουν το look σε τέσσερις κατευθύνσεις, από το Hardcore έως το Deathrock, που όλες δοσολογούν τον ίδιο βασικό εξοπλισμό διαφορετικά. Πού στέκεται αυτό στη μεγάλη εικόνα, το δείχνει το Punk Fashion Guide μας.

Πριν μιλήσουμε για κομμάτια, αξίζει μια ματιά στην ίδια τη δεκαετία. Γιατί το look των 80s καταλαβαίνεται μόνο όταν είναι ξεκάθαρο εναντίον τίνος στρεφόταν αυτή τη φορά: όχι πια εναντίον των γονιών, αλλά εναντίον της δικής του προηγούμενης γενιάς του 1977.

Το Punk Fashion 80s περιγράφει τη φάση στην οποία το punk έπαψε να είναι εφεύρεση μιας μπουτίκ του Λονδίνου και έγινε διεθνής στολή του δρόμου. Το πρώτο κύμα γύρω στο 1977 ήταν πρόκληση με παραμάνες και κομμένα πουκάμισα, συχνά επιμελημένη από σχεδιαστές. Το δεύτερο κύμα από το 1980 περίπου ήταν το αντίθετο: ανώνυμο, μαζικό, αυτοκατασκευασμένο. Το look έγινε σκοτεινότερο, βαρύτερο και αισθητά πιο ενιαίο.

Τα βασικά κομμάτια στέκονταν σταθερά σαν σετ κατασκευής. Μαύρο δερμάτινο jacket, στην πλάτη του οποίου ζωγραφίζονταν λογότυπα συγκροτημάτων και καρφώνονταν τρουκς. Στενό τζιν ή παντελόνι Tartan, συχνά σκισμένο και ξανά ραμμένο. Μαζί βαριές μπότες, κυρίως Dr. Martens ή αρβύλες από army surplus. Μπλουζάκια συγκροτημάτων, patches, καδένες και μια ζώνη με πυραμιδωτά τρουκς συμπλήρωναν το σύνολο. Όποιος τα φορούσε ανήκε, χωρίς να πει λέξη.

Η διαφορά με το πρώτο κύμα ήταν λιγότερο στα κομμάτια και περισσότερο στη στάση πίσω από αυτά. Το 1977 το punk ήθελε να ξεχωρίζει. Το 1982 το punk ήθελε να αντέξει: απέναντι στην αστυνομία, την ύφεση και μια δεκαετία που έτρεχε προς την άλλη κατεύθυνση με βάτες και νέον χρώματα. Τα νούμερα δείχνουν πόσο γρήγορα ταξινομήθηκε το πεδίο.

Το ότι το look μετακινήθηκε τόσο ραγδαία είχε σαφή αφορμή. Η πρώτη γενιά του punk είχε εξαντληθεί το 1979, είχε εμπορευματοποιηθεί ή είχε μεταμορφωθεί σε New Wave. Όποιος ήταν ακόμα punk μετά από αυτό, έπρεπε να το εννοεί αλλιώς, και αυτό φαινόταν αμέσως.

Η ιστορία της punk μόδας των 80s ξεκινά με έναν αποχαιρετισμό. Όταν οι Sex Pistols διαλύθηκαν το 1978 και η Kings Road έγινε τουριστικό αξιοθέατο, το punk μετακόμισε από τις μπουτίκ στα καταλημμένα κτίρια. Η νέα γενιά, που συχνά αναφέρεται ως UK82 από το τραγούδι των The Exploited, δεν είχε λεφτά για πρόκληση σχεδιαστών. Είχε καταστήματα army surplus, παζάρια και ένα σφυρί για τα τρουκς.

Ακριβώς από εκεί προέκυψε η πιο γνωστή σιλουέτα της punk ιστορίας. Η καρφωμένη με τρουκς πλάτη ενός δερμάτινου jacket, το λεγόμενο Backpatch layout με το λογότυπο του συγκροτήματος στο κέντρο, έγινε το σήμα αναγνώρισης της σκηνής. Το Tartan, το 1977 ακόμα αναφορά στη βρετανική ταξική κοινωνία, έγινε τώρα απλώς υλικό, ως παντελόνι ή ραμμένο κομμάτι ύφασμα. Και τα μαλλιά μεγάλωσαν προς τα πάνω: από το κοντό αγκαθωτό κούρεμα στο ολοκληρωμένο Mohawk.

Πόσο ραγδαίο ήταν αυτό το βήμα καταλαβαίνεται καλύτερα σε αντίθεση με το πρώτο κύμα. Τα 70s εφηύραν το λεξιλόγιο από το οποίο τα 80s έφτιαξαν μετά ολόκληρες προτάσεις, και όποιος βάλει τις δύο φάσεις δίπλα δίπλα βλέπει δύο διαφορετικές δεκαετίες με το ίδιο αλφάβητο.

Μέσα στο δεύτερο κύμα όμως δεν έμεινε ένα μόνο look. Η δεκαετία διέσπασε το punk σε ξεκάθαρα διακριτές κατευθύνσεις, κάθε μία με δικό της ήχο, δική της πολιτική και δικό της dress code που διαβαζόταν με την πρώτη ματιά.

Όποιος λέει Punk Fashion 80s εννοεί στην πραγματικότητα τέσσερις ντουλάπες. Οι κατευθύνσεις μοιράζονταν μπότες και στάση, διέφεραν όμως σε όλα όσα ήταν από πάνω. Αυτή η διάκριση παραμένει μέχρι σήμερα το κλειδί για να τοποθετηθούν σωστά οι αναφορές στα 80s μέσα στη σημερινή μόδα.

Για το σημερινό styling αυτός ο χάρτης είναι κάτι περισσότερο από μάθημα ιστορίας. Εξηγεί γιατί ένα punk outfit των 80s λειτουργεί είτε μέσα από μείωση, όπως στο Hardcore και στο Anarcho, είτε μέσα από πυκνότητα, όπως στο Oi! και στο Deathrock. Και τα δύο μαζί γέρνουν προς τη μεταμφίεση.

Κανένα κομμάτι δεν κράτησε τα 80s όπως το jacket. Το μαύρο δερμάτινο jacket σε biker κόψιμο ήταν καμβάς, πανοπλία και βιογραφικό μαζί: κάθε τρουκ καρφωνόταν ξεχωριστά, κάθε λογότυπο ζωγραφιζόταν με λευκό χρώμα στο χέρι, κάθε patch αντιπροσώπευε μια συναυλία ή ένα συγκρότημα. Ένα ολοκληρωμένο jacket διηγούνταν χρόνια. Για αυτό δεν πλενόταν ποτέ, δεν αντικαθίστατο και δανειζόταν μόνο σε έκτακτη ανάγκη.

Όποιος θέλει το αποτέλεσμα σήμερα δεν χρειάζεται 200 τρουκς. Καθοριστικό είναι το βάρος της σιλουέτας: ένα jacket με παρουσία, που κάνει το πάνω μέρος του σώματος πιο γωνιώδες και στέκεται απέναντι στα υπόλοιπα του outfit. Οι waxed επιφάνειες, οι μεταλλικές λεπτομέρειες και οι βαριές κουκούλες μεταφράζουν την ιδέα χωρίς να αντιγράφουν τη δεκαετία.

Κάτω από το jacket η δεκαετία ήταν παρεμπιπτόντως λιγότερο δογματική από όσο ισχυρίζεται το κλισέ. Ειδικά μεταξύ αντρών και γυναικών οι γραμμές περνούσαν αλλιώς από όσο θα περίμενε κανείς από μια υποκουλτούρα των πρώτων 80s.

Η σύντομη απάντηση: διαφορά σχεδόν δεν υπήρχε, και ακριβώς αυτό ήταν το νόημα. Το punk ήταν μία από τις πρώτες νεανικές κουλτούρες στις οποίες γυναίκες και άντρες φορούσαν την ίδια στολή. Το δερμάτινο jacket, το στενό παντελόνι, οι μπότες και το Mohawk δεν ήταν κωδικοποιημένα ως αντρικά αλλά ως στοιχεία της σκηνής. Μια γυναίκα με μπότες 14 τρυπών και jacket με τρουκς το 1983 δεν παρέπεμπε σε αντρική μόδα, φορούσε απλώς punk.

Οι γυναικείες παραλλαγές πρόσθεταν δικές τους εντάσεις από πάνω: σκισμένες δικτυωτές κάλτσες κάτω από κομμένα παντελόνια, leopard print ως γιακάς από ψεύτικη γούνα, δραματικό μακιγιάζ ματιών μεταξύ Siouxsie Sioux και Deathrock. Όχι πιο μαλακά από τα αντρικά looks, αλλά συχνά πιο ασυμβίβαστα. Αυτή η λογική, ίδια πανοπλία με δικούς της κανόνες, είναι μέχρι σήμερα ο λόγος που το look λειτουργεί προς τις δύο κατευθύνσεις.

Μένει το ερώτημα από πού έρχονταν στην πραγματικότητα τα κομμάτια. Γιατί σε αντίθεση με σήμερα, στα 80s δεν υπήρχε κατάστημα που πουλούσε το έτοιμο look, και ακριβώς αυτό το κενό απαντά σε μία από τις πιο συχνές αναζητήσεις για το θέμα.

Η ειλικρινής απάντηση: σχεδόν καμία. Το punk στα 80s ήταν ρητά αντι-μάρκα. Παρόλα αυτά υπήρχαν κατασκευαστές των οποίων τα κομμάτια έγιναν βασικός εξοπλισμός, επειδή ήταν φθηνά, ανθεκτικά και διαθέσιμα παντού. Η βάση αγοραζόταν, το look χτιζόταν.

• Dr. Martens πέρασε από εργατική μπότα σε στάνταρ της σκηνής: 8 ή 14 τρύπες, μαύρο ή βυσσινί, φορεμένο για χρόνια.
• Army surplus έδινε αρβύλες, παρκά και ζώνες φυσιγγίων για λίγα λεφτά, ειδικά στη γωνιά του Anarcho και του Hardcore.
• Band-Merch ήταν η μόνη αποδεκτή επιφάνεια για λογότυπα: μπλουζάκια από συναυλίες, μαζί patches που μετακινούνταν από το μπλουζάκι στο jacket.
• Η κληρονομιά Westwood: τα bondage παντελόνια και τα Tartan κοψίματα των 70s ράβονταν μαζικά ξανά στα 80s, συνήθως στο σπίτι.
• Το αυτοκατασκευασμένο παρέμεινε η σημαντικότερη μάρκα: τρουκς από το κατάστημα εργαλείων, μεταξοτυπία στην κουζίνα, τρύπες με πρόθεση.

Αυτή η δυσπιστία προς τα έτοιμα looks έχει άμεση γραμμή στο παρόν: όποιος φοράει σήμερα αναφορές στο punk των 80s είναι πιστευτός ακριβώς όταν τουλάχιστον ένα κομμάτι δείχνει σαν να έχει δική του ιστορία. Η αρχή δεν ίσχυε παρεμπιπτόντως μόνο στο Λονδίνο, στη Γερμανία πήρε εντελώς δική της απόχρωση.

Η γερμανική σκηνή των 80s δεν ήταν αντίγραφο της βρετανικής, είχε δικά της κέντρα και δική της σκληρότητα. Το Δυτικό Βερολίνο με το SO36 στο Kreuzberg, το Ντίσελντορφ με το Ratinger Hof, το Αμβούργο με τη Hafenstraße: τρεις πόλεις, τρεις διάλεκτοι του ίδιου look. Ως παλαιότερο γερμανικό punk συγκρότημα θεωρούνται οι Male από το Ντίσελντορφ, που σχηματίστηκαν το 1976, πριν ακόμα από το μεγάλο κύμα. Στα 80s σημάδεψαν τη σκηνή συγκροτήματα όπως οι Slime από το Αμβούργο, οι Toxoplasma και οι πρώιμοι Die Toten Hosen και Die Ärzte, που σχηματίστηκαν και οι δύο το 1982.

Οπτικά το γερμανικό punk ήταν συχνά πιο τραχύ από το βρετανικό πρότυπο: περισσότερο army surplus, περισσότερο μαύρο, λιγότερο Tartan. Το κίνημα των καταλήψεων έδωσε το πλαίσιο στο οποίο το look έγινε καθημερινότητα αντί για σαββατοκυριάτικη μεταμφίεση. Πώς αισθάνεται αυτή η ενέργεια σε κίνηση το δείχνει η ματιά στις σημερινές ερμηνείες.

@fugastudios These pants ate and left no crumbs 🖤 walking chaos in denim form #fugastudios #darkfashion #widelegpants #fyp #distresseddenim ♬ Originalton - Fuga Studios

Το ότι το κατεστραμμένο denim και οι βαριές σιλουέτες μεταφέρουν σήμερα ξανά ακριβώς αυτή την ενέργεια δεν είναι τυχαίο: το ζήτημα του παντελονιού ήταν στα 80s ίσως η σημαντικότερη στιλιστική απόφαση όλου του look, αμέσως μετά το jacket.

Το punk παντελόνι των 80s γνώριζε δύο πόλους. Από τη μία πλευρά το εξαιρετικά στενό σωληνάκι, συχνά ένα παλιό τζιν, βαμμένο μαύρο και στενεμένο στους αστραγάλους με παραμάνες, χωμένο μέσα στις μπότες. Από την άλλη πλευρά το παντελόνι Tartan ή bondage με ιμάντες ανάμεσα στα πόδια, η κληρονομιά του πρώτου κύματος. Και τα δύο ζούσαν από την καταστροφή: σκισίματα στα γόνατα, μπαλώματα από άλλο ύφασμα, συνθήματα ζωγραφισμένα στο χέρι πάνω στον μηρό.

Οι σημερινές ερμηνείες μεταφράζουν τη στάση αντί για την εφαρμογή. Τα τρουκς και οι λεπτομέρειες stud αντικαθιστούν τις παραμάνες, το δέρμα και τα βαρυμένα υφάσματα φέρνουν το βάρος, και λειτουργούν και τα φαρδιά κοψίματα, όσο το μέταλλο παραμένει ορατό. Καθοριστικό είναι το παντελόνι να διαβάζεται ως δική του δήλωση και όχι ως συνοδεία.

Αν έπρεπε να συμπυκνωθεί όλη η δεκαετία σε μία πρόταση, θα ήταν η διαφορά με το πρώτο κύμα: το punk εφευρέθηκε το 1977, αλλά μόνο τα 80s αποφάσισαν τι μένει από αυτό.

Σοβαρό όμως δεν σημαίνει έτοιμο για μουσείο. Το πραγματικό τεστ για κάθε κώδικα των 80s είναι αν φοριέται σήμερα χωρίς να μοιάζει με αποκριάτικη στολή, και για αυτό υπάρχει σαφής μέθοδος.

Ο κανόνας: ένα κομμάτι της εποχής ανά outfit, ποτέ όλη η δεκαετία. Ένα jacket με τρουκς με ήσυχο μαύρο παντελόνι και καθαρές μπότες διαβάζεται ως στάση. Το ίδιο jacket με παντελόνι Tartan, Mohawk και ζώνη φυσιγγίων διαβάζεται ως μεταμφίεση. Η διαφορά δεν είναι το κομμάτι αλλά η δόση.

Ο δεύτερος μοχλός είναι η ειλικρίνεια του υλικού. Το punk των 80s ζούσε από κομμάτια που έδειχναν χρησιμοποιημένα, επειδή ήταν χρησιμοποιημένα. Τα washed εφέ, οι ανοιχτές άκρες και η αληθινή φθορά το μεταφράζουν καλύτερα από κάθε τυπωμένο σκίσιμο. Ένα Cross-Collar πόλο ή ένα ξεβαμμένο tee με γραφικό κουβαλά την αναφορά πιο διακριτικά από κάθε κομμάτι μεταμφίεσης, και ακριβώς αυτή η συγκράτηση κάνει το look καθημερινό.

Όποιος θέλει να μπει βαθύτερα στη μαύρη παραλλαγή του look βρίσκει την πλήρη λογική στο δικό της άρθρο styling, μαζί με τους κανόνες υλικών απέναντι στο σημείο ανατροπής προς την κομψότητα.

Για γρήγορη είσοδο στις σωστές κατηγορίες αξίζει ο άμεσος δρόμος μέσα από τη δομή του shop, ταξινομημένη κατά τα δομικά στοιχεία από τα οποία αποτελείται πραγματικά το look.

Δύο στοιχεία του αρχικού look όμως δεν αγοράζονται, και ακριβώς αυτά όρισαν οπτικά τη δεκαετία: το χτένισμα και η χειροτεχνία.

Το Mohawk ήταν το κάθετο θαυμαστικό των 80s. Αυτό που το 1977 ήταν ακόμα κοντά, βαμμένα αγκάθια, μεγάλωσε σε γλυπτό: Liberty Spikes, βεντάλιες, είκοσι εκατοστά ύψος, σταθεροποιημένα με σαπούνι, ζαχαρόνερο ή λακ σε άφθονες ποσότητες. Μαζί μακιγιάζ που δεν ήθελε να ωραΐσει αλλά να σημάνει: μαύρα περιγραμμένα μάτια σε όλα τα φύλα, στο περιβάλλον του Deathrock μαζί δέρμα με λευκή βάση.

Ο δεύτερος πυλώνας ήταν η χειροτεχνία. Τα τρουκς καρφώνονταν ένα ένα μέσα από το δέρμα, τα patches ράβονταν με οδοντικό νήμα επειδή άντεχε περισσότερο, τα λογότυπα ζωγραφίζονταν ελεύθερα με μαρκαδόρο λάκας ή λευκό χρώμα. Η τελειότητα ήταν ύποπτη: μια στραβά ζωγραφισμένη επιγραφή αποδείκνυε ότι το jacket ήταν αληθινό και όχι αγορασμένο.

Όσο κλειστό φαινόταν το look στα μέσα της δεκαετίας, τόσο καθαρά άρχισε να διαλύεται στις άκρες του. Στο τέλος των 80s οι κώδικες μετακινήθηκαν σε νέα κατεύθυνση, από την οποία λίγα χρόνια αργότερα βγήκε το επόμενο μεγάλο κύμα.

Η αναζήτηση Grunge 80s Punk πετυχαίνει μια πραγματική μετάβαση. Στο Seattle και σε άλλες αμερικανικές πόλεις το Hardcore-Punk ανακατεύτηκε στα τέλη των 80s με το Metal και την αισθητική του μεταχειρισμένου: φανελένια πουκάμισα πάνω από μπλουζάκια συγκροτημάτων, σκισμένα τζιν χωρίς τρουκς, μαλλιά που κρέμονταν ξανά αντί να στέκονται. Ο πυρήνας του punk έμεινε, η πανοπλία έπεσε. Αυτό που βγήκε από εκεί κυριάρχησε στα 90s.

Για την κατάταξη αυτό σημαίνει: το punk των 80s είναι η πιο ακριβής και σκληρή μορφή του look, το Grunge η χαλαρή κληρονόμος του. Όποιος τα ανακατεύει πρέπει να ξέρει ποιο μισό κυριαρχεί, αλλιώς βγαίνει οπτικός θόρυβος αντί για αναφορά. Και από εδώ στα λάθη που γίνονται συχνότερα ακριβώς σε αυτό το σημείο.

Τα περισσότερα αποτυχημένα outfits των 80s δεν αποτυγχάνουν στα κομμάτια αλλά στη δόση και σε πέντε επαναλαμβανόμενα μοτίβα, που όλα μπορούν να αποφευχθούν.

Μένει το επίπεδο που κάνει τη διαφορά μεταξύ στέρεου και ακριβούς: τα μικρά κομμάτια. Τα αξεσουάρ στα 80s δεν ήταν ποτέ διακόσμηση αλλά φορείς λειτουργίας με μήνυμα, και ακριβώς έτσι πρέπει να χρησιμοποιούνται σήμερα.

Τρεις οικογένειες αξεσουάρ κράτησαν τη δεκαετία. Πρώτα η ζώνη, συνήθως με πυραμιδωτά τρουκς, συχνά φορεμένη διπλή ή κρεμαστή. Δεύτερα οι καδένες: στο παντελόνι, ως κολιέ με λουκέτο, που έγινε διάσημο μέσω του Sid Vicious ήδη στα 70s και στάνταρ στα 80s. Τρίτα όλα όσα έχουν λειτουργία, από το βραχιόλι με τρουκς έως τη ζώνη φυσιγγίων που δεν είδε ποτέ πυρομαχικά.

Σήμερα ισχύει: ένα σκληρό αξεσουάρ ανά ζώνη. Μια ζώνη με τρουκς σε ήσυχο παντελόνι, μια βαριά καδένα σε λιτό top, ένα χαρακτηριστικό μπρελόκ σε καθαρή σιλουέτα. Τα κομμάτια πρέπει να έχουν βάρος, αληθινό μέταλλο αντί για πλαστικό, αλλιώς η αναφορά γέρνει στο παιχνιδάκι.

Στο τέλος οι ερωτήσεις που τίθενται συχνότερα γύρω από το Punk Fashion 80s, απαντημένες συνοπτικά και συνειδητά πέρα από την ντουλάπα.

Μόδα, μουσική και σκηνή δεν χωρίζονται καθαρά στα 80s, για αυτό και στις συχνότερες ερωτήσεις εμφανίζονται όλα τα τρία επίπεδα.

Τι μένει από τη δεκαετία αν αφαιρέσεις τη νοσταλγία και το κλισέ; Μια μέθοδος. Τα 80s έδειξαν πώς χτίζεται από λίγα, σκληρά κομμάτια μια ταυτότητα που δεν χρειάζεται λογότυπο, και ακριβώς αυτή η μέθοδος είναι ο λόγος που το look επιστρέφει κάθε λίγα χρόνια.