Punk Fashion 1990s: 90s Punk Style από Riot Grrrl έως Skate-Punk

Σιάτλ, φθινόπωρο 1991. Ένα βίντεο με ένα γυμναστήριο γεμάτο γκράφιτι, βαριεστημένες μαζορέτες με μαύρα φορέματα και έναν ξανθό τραγουδιστή με φθαρμένη ζακέτα παίζει σε συνεχή επανάληψη στο MTV. Τρεις μήνες αργότερα το σχετικό άλμπουμ βρίσκεται στην πρώτη θέση των charts, και η στολή με τα καρφιά των ογδόντα φαίνεται παλιά μέσα σε μια νύχτα. Αυτό που ξεκίνησε το 1977 σε υπόγεια κλαμπ του Λονδίνου παίρνει μια δεύτερη ζωή: πιο δυνατό, πιο ευρύ, πιο οργισμένο και για πρώτη φορά διαθέσιμο στο εμπορικό κέντρο.

Το Punk Fashion 1990s περιγράφει τη δεκαετία στην οποία το Punk άλλαξε σιλουέτα: μακριά από το στενό σωλήνα των εβδομήντα, προς Baggy Jeans, band shirts, φανέλα και Skate hardware. Τέσσερα ρεύματα σημάδεψαν το 90s Punk Style: Riot Grrrl, Skate- και Pop-Punk, Street Punk και το Grunge crossover. Τα βασικά του κινήματος βρίσκονται στον μεγάλο Punk Fashion Guide. Εδώ το θέμα είναι η δεκαετία στην οποία το Punk έφτασε στο mainstream και παρέμεινε παρ' όλα αυτά άβολο.

Τα εβδομήντα εφηύραν το Punk, τα ογδόντα το έκαναν στολή: δερμάτινο jacket, στενό σκισμένο τζιν, μοϊκάνα, τέλος. Τα ενενήντα διαλύουν ακριβώς αυτή τη στολή. Το Punk σε αυτή τη δεκαετία δεν το κουβαλά μία σκηνή, αλλά τέσσερις, και καθεμιά ντύνεται διαφορετικά. Στην Ολύμπια τα Riot Grrrl bands ράβουν συνθήματα σε φορέματα Babydoll. Στην Καλιφόρνια οι skaters αλλάζουν τα στενά τζιν με Baggy κοψίματα, γιατί με στενό παντελόνι το ollie βγαίνει δύσκολα. Στο Σιάτλ το Grunge crossover ανακατεύει τη στάση του Punk με φανέλα από second hand. Και στους δρόμους από το Berlin μέχρι τη Βοστώνη το Street Punk κρατά ζωντανή την κλασική γραμμή με τα καρφιά, μόνο πιο τραχιά και πιο φθαρμένη από ποτέ.

Η δεύτερη ρήξη είναι εμπορικής φύσης. Το 1991 το Punk φτάνει στα charts μέσω του Grunge, το 1994 ακολουθούν τα καλιφορνέζικα Pop-Punk άλμπουμ που πουλούν εκατομμύρια. Για πρώτη φορά το look δεν κρέμεται μόνο στο μαγαζί της σκηνής, αλλά σε κάθε εμπορικό κέντρο. Αυτό δημιουργεί την ένταση που κάνει το 90s Punk Style ενδιαφέρον μέχρι σήμερα: κάθε ρεύμα έπρεπε να αποφασίσει πόσο mainstream αντέχει, και αυτή η απόφαση ήταν πάντα και ζήτημα ρούχων.

Όποιος θέλει να καταλάβει το look δεν χρειάζεται λίστα κομματιών, αλλά χάρτη. Οι αριθμοί από πίσω δείχνουν πόσο γρήγορα γύρισε η δεκαετία.

Τα τέσσερα ρεύματα μοιράζονται μια στάση, αλλά σχεδόν κανένα ρούχο. Όποιος τα μπερδεύει συνδυάζει κομμάτια που ιστορικά δεν φορέθηκαν ποτέ μαζί, και ακριβώς από αυτό αναγνωρίζονται τα ανακατασκευασμένα looks. Η σύντομη εκδοχή: το Riot Grrrl δουλεύει με την αντίθεση γλυκού και σκληρού. Το Skate- και το Pop-Punk δουλεύουν με όγκο και λειτουργία. Το Street Punk δουλεύει με πατίνα και hardware. Το Grunge crossover δουλεύει με την αδιαφορία. Καθεμιά από αυτές τις λογικές λειτουργεί από μόνη της ως πλήρες σύστημα outfit, και καθεμιά έχει δικά της παπούτσια, δικά της παντελόνια και δική της σχέση με το χρώμα.

Το πρώτο ρεύμα αξίζει την πιο προσεκτική ματιά, γιατί παρεξηγείται συχνότερα. Το Riot Grrrl δεν ήταν μια αισθητική που έγινε τυχαία πολιτική, αλλά πολιτική που έφτιαξε για τον εαυτό της μια αισθητική, και μάλιστα ακριβώς υπολογισμένη.

Bands όπως τα Bikini Kill και τα Bratmobile φορούσαν κοριτσίστικα φορέματα, κοκαλάκια και glitter, σε συνδυασμό με αρβύλες και στίχους που κανείς δεν περίμενε μέσα σε κοριτσίστικο φόρεμα. Το look λειτουργούσε ως παγίδα: όποιος υποτιμούσε αυτήν που το φορούσε, έπαιρνε το μήνυμα διπλά. Για την ντουλάπα αυτό σημαίνει την αρχή της αντίθεσης. Ένα μαλακό κομμάτι, ένα σκληρό κομμάτι, ποτέ και τα δύο από τον ίδιο κόσμο. Babydoll πάνω από band shirt με μακρύ μανίκι, φούστα Tartan με γρατζουνισμένα μποτάκια, καλσόν με πόντους ως συνειδητή απόφαση και όχι ως ατύχημα. Όποιος φοράει σήμερα την επιρροή του Riot Grrrl δεν χρειάζεται φορέματα: ένα Graphic layer κάτω από ένα κοντό shirt, μαζί ένα σκληρό παπούτσι, και η λογική στέκει.

Το band shirt είναι το κέντρο κάθε ντουλάπας 90s Punk, αλλά η δεκαετία το φοράει αλλιώς από τα ογδόντα. Όχι κολλητό και μέσα στο τζιν, αλλά τουλάχιστον ένα νούμερο μεγαλύτερο, πάνω από το παντελόνι, συχνά πάνω από ένα longsleeve. Αυτό το διπλό layer από κοντομάνικο shirt πάνω από μακρυμάνικο shirt είναι ίσως ο πιο σαφής οπτικός δείκτης της δεκαετίας, από τα Skate βίντεο μέχρι τις φωτογραφίες συναυλιών. Προστίθεται η φανέλα, φορεμένη ανοιχτή και τσαλακωμένη, ως τρίτη στρώση ή δεμένη στη μέση. Το Mesh και το δικτυωτό ύφασμα περνούν από τη γωνιά του κλαμπ στην καθημερινότητα, συνήθως ως κάτω στρώση κάτω από κομμένα shirts. Η λογική του χρώματος μένει στενή: μαύρο, λευκό, ξεβαμμένο γκρι, μαζί κόκκινο Tartan ως τόνος. Τα γραφικά είναι τραχιά, με υψηλή αντίθεση και φαίνονται φορεμένα ακόμη και καινούργια.

Και τα δύο κομμάτια ακολουθούν τη λογική των ενενήντα: τραχύ γραφικό, πολύς όγκος, πατίνα από το εργοστάσιο. Ένα longsleeve από κάτω, και το διπλό layer στέκει.

Το Grunge είναι το σημείο στο οποίο το Punk έγινε πιο ορατό στα ενενήντα και ταυτόχρονα απομακρύνθηκε περισσότερο από την παλιά στολή. Ένα Grunge outfit των ενενήντα αποτελείται από κομμάτια που μεμονωμένα δεν τραβούν καθόλου το βλέμμα: ξεβαμμένο τζιν με πραγματικά σκισίματα, ένα ξεχειλωμένο band shirt, ένα πουκάμισο φανέλας, μια ζακέτα που φαίνεται σαν να την ξεχώρισε ένας παππούς. Το DNA του Punk δεν βρίσκεται στα κομμάτια, αλλά στην αρχή πίσω τους: να μην δείχνεις καθόλου προσπάθεια, να αρνείσαι την τελειότητα, να προτιμάς το second hand από το καινούργιο. Ο Kurt Cobain φορούσε φορέματα και παντελόνια πυτζάμας στη σκηνή, όχι ως μόδα statement, αλλά ως άρνηση της στολής του rockstar. Ακριβώς αυτή η αδιαφορία χωρίζει το Grunge Punk 90s από το Street Punk των ίδιων χρόνων: όπου ο ένας χτίζει το jacket του επί χρόνια, ο άλλος φοράει ό,τι βρίσκεται πάνω στη στοίβα, και το εννοεί εξίσου σοβαρά.

Το βίντεο δείχνει γιατί το look λειτουργεί μέχρι σήμερα: τα κομμάτια είναι άνετα, η σιλουέτα είναι χαλαρή, και τίποτα σε αυτό δεν φαίνεται βεβιασμένο. Όποιος θέλει να μπει πιο βαθιά στη σύνδεση Grunge και ντουλάπας φεστιβάλ, βρίσκει τη συνέχεια στο σχετικό άρθρο.

Παράλληλα με το κύμα του Grunge γεννιέται στη δυτική ακτή ένα ρεύμα που οπτικά τρέχει το εντελώς αντίθετο πρόγραμμα: περισσότερο χρώμα, περισσότερος όγκος, περισσότερη ταχύτητα. Θα κυριαρχήσει στο look του Punk στα τέλη των ενενήντα και χρειάζεται γι' αυτό δική του σκηνή.

Το Skate-Punk και το Pop-Punk είναι τα ρεύματα που το 1994 απλώνονται με τα μεγάλα καλιφορνέζικα άλμπουμ. Το look έρχεται απευθείας από τη λειτουργία: Baggy Jeans και φαρδιά σορτς, γιατί τα στενά παντελόνια ενοχλούν πάνω στο board. Skate παπούτσια με χοντρή σόλα, γιατί επιβιώνουν από τις πτώσεις. Hoodies και Graphic Tees σε μεγάλο μέγεθος, γιατί δίνουν ελευθερία κίνησης και δείχνουν καλά στη ράμπα. Προστίθεται το Wallet Chain, ίσως το πιο αντιγραμμένο αξεσουάρ της δεκαετίας, γεννημένο από το πρακτικό πρόβλημα ότι τα πορτοφόλια πέφτουν από την τσέπη στο skate. Το Pop-Punk παίρνει αυτή τη βάση και ανεβάζει τα χρώματα: καρό σορτς, βαμμένα μαλλιά, παντελόνια εργασίας Dickies. Είναι το πιο προσβάσιμο look 90s Punk και ταυτόχρονα αυτό που η σκηνή συζήτησε η ίδια πιο σκληρά, γιατί πουλούσε καλύτερα.

Καμία κατηγορία προϊόντων δεν δείχνει τη ρήξη της δεκαετίας πιο καθαρά από το παντελόνι. Τα εβδομήντα και τα ογδόντα φορούσαν στενό, συχνά σκισμένο, συχνά με λουριά. Τα ενενήντα ανεβάζουν τον όγκο: Baggy Jeans με ευθύ, φαρδύ πόδι, παντελόνια εργασίας με χαμηλό καβάλο, κομμένα τζιν σορτς που πέφτουν πολύ κάτω από το γόνατο. Τα σκισίματα μένουν, αλλά μετακινούνται από το στενό γόνατο στη φαρδιά επιφάνεια, όπου ανοίγουν στο βάδισμα. Το Tartan επιβιώνει ως γέφυρα προς την παλιά σχολή: ως παντελόνι στους Street Punks, ως φούστα στο Riot Grrrl, ως φανέλα στη μέση σε όλους τους άλλους. Όποιος ψάχνει σήμερα παντελόνι 90s Punk προσέχει τρία πράγματα: ευθύ έως φαρδύ πόδι, ορατή πατίνα με τη μορφή πλύσης ή Destroyed λεπτομερειών, και hardware όπως καρφιά ή διακοσμητικά φερμουάρ, που ξεχωρίζουν το κομμάτι από το κανονικό Baggy Streetwear.

Το Wide-Leg-Jeans κουβαλά τον όγκο του Skate, τα Studded Jorts μεταφράζουν την παράδοση των καρφιών στο κόψιμο των ενενήντα. Και τα δύο λειτουργούν με καθένα από τα τέσσερα looks των ρευμάτων.

Ενώ το Grunge και το Pop-Punk φτάνουν στα charts, το Street Punk κρατά την κλασική γραμμή, και μάλιστα από αρχή. Η σκηνή γύρω από bands όπως οι Rancid ή οι The Casualties φοράει στα ενενήντα αυτό που λειτούργησε το 1982, μόνο πιο συνεπώς: δερμάτινα jackets που χτίζονται επί χρόνια με καρφιά, patches και συνθήματα. Στενά, κατεστραμμένα τζιν ως συνειδητή άρνηση της τάσης Baggy. Βαριά μποτάκια, τιράντες, patches από bands σε κάθε ελεύθερη επιφάνεια. Η μοϊκάνα γίνεται σε αυτή τη δεκαετία ψηλότερη, πιο πολύχρωμη και πιο απαιτητική από ποτέ, ως ορατή δήλωση σε μια εποχή στην οποία το Punk κρέμεται ξαφνικά και στο εμπορικό κέντρο. Το Street Punk είναι το ρεύμα με τους πιο καθαρούς κανόνες, και γι' αυτό ακριβώς το πιο δύσκολο να αντιγραφεί: το jacket μπορείς να το αγοράσεις, τα δέκα χρόνια πατίνας πάνω του όχι.

• Το jacket ως αρχείο: καρφιά, patches και συνθήματα προστίθενται επί χρόνια. Το να αγοράσεις έτοιμο jacket θεωρείται προδοσία της δικής σου ιστορίας.
• Το στενό ως statement: τα στενά, κατεστραμμένα τζιν ξεχωρίζουν ορατά τη σκηνή από το Baggy mainstream της δεκαετίας.
• Μποτάκια με λειτουργία: βαριές μπότες εργασίας, δεμένες μέχρι πάνω, φτιαγμένες για pogo και για πλακόστρωτο.
• Hardware αντί κοσμήματα: αλυσίδες, παραμάνες και ζώνες με καρφιά είναι εργαλεία, όχι διακόσμηση.
• Τα μαλλιά ως σημαία: μοϊκάνα ή ξυρισμένο κεφάλι, στα ενενήντα πιο πολύχρωμα και ψηλότερα από κάθε δεκαετία πριν.

Η σκληρή γραμμή δίνει μέχρι σήμερα την εικόνα που έχουν στο μυαλό τους οι περισσότεροι όταν ακούν Punk. Παρ' όλα αυτά ήταν στα ενενήντα αριθμητικά το μικρότερο από τα τέσσερα ρεύματα, μόνο το πιο δυνατό στην εικόνα της πόλης.

Τα ενενήντα μετακινούν το αξεσουάρ του Punk από την παραμάνα στην αλυσίδα. Το Wallet Chain κρέμεται σε κάθε δεύτερο παντελόνι της δεκαετίας, σε όλα τα ρεύματα. Προστίθενται κολιέ από αλυσίδες με μπίλιες ή με βιομηχανικά μοτίφ, ζώνες με καρφιά που ξεπροβάλλουν κάτω από το υπερμεγέθες shirt, και μπρελόκ που κρέμονται από την τσέπη του παντελονιού. Τα patches και τα Pins παραμένουν το νόμισμα της σκηνής: λογότυπα από bands, πολιτικά συνθήματα, χειροποίητα σήματα. Νέα είναι η διαχείριση. Όπου τα ογδόντα έβαζαν το αξεσουάρ σε προβολή, η γενιά των ενενήντα το φοράει πιο διακριτικά, μισοκρυμμένο κάτω από layers, ως λεπτομέρεια για το δεύτερο βλέμμα. Αυτή η διακριτικότητα είναι ο λόγος που τα αξεσουάρ των ενενήντα λειτουργούν σήμερα τόσο καλά σε καθημερινά outfits: δεν σχεδιάστηκαν ποτέ ως μεταμφίεση, αλλά ως αντικείμενα χρήσης με στάση.

Keychain στο παντελόνι, αλυσίδα στο λαιμό: δύο κομμάτια που δίνουν σε κάθε βασικό outfit το hardware των ενενήντα, χωρίς να χρειάζεται ούτε ένα επιπλέον statement. Όποιος θέλει να χτίσει από εκεί, βρίσκει τις σχετικές κατηγορίες ταξινομημένες εδώ.

Η ειλικρινής απάντηση: όσο λιγότερες γίνεται, και αν φορούσαν, για λόγους λειτουργίας. Τα Dr. Martens ήταν η μεγάλη σταθερά, σε όλα τα ρεύματα, γιατί τα μποτάκια κρατούν δεκαετίες και δείχνουν καλύτερα με κάθε γρατζουνιά. Τα Converse και τα Vans μοιράστηκαν το ζήτημα των sneakers: Chucks στο Grunge και στο Riot Grrrl, Vans και άλλες Skate μάρκες σε ό,τι στεκόταν πάνω στο board. Τα Dickies και τα Ben Davis έδιναν παντελόνια εργασίας που προορίζονταν κανονικά για τεχνίτες και γι' αυτό ακριβώς λειτουργούσαν: φθηνά, ανθεκτικά, φαρδιά στο κόψιμο. Μαζί με αυτά, Levi's από second hand, συνήθως παλαιότερα από αυτούς που τα φορούσαν.

Το υπόλοιπο της ντουλάπας ήταν στα ενενήντα συνειδητά χωρίς μάρκες: band shirts από τη συναυλία, φανέλα από το παζάρι, jackets από τον προηγούμενο κάτοχο. Η Vivienne Westwood, που είχε ντύσει μαζί το Punk των εβδομήντα, ήταν στα ενενήντα ταυτόχρονα θέμα πασαρέλας και αναφορά της σκηνής, αλλά σχεδόν κανείς από τη σκηνή δεν τη φορούσε πραγματικά. Η λογική των μαρκών της δεκαετίας έλεγε: αγόρασε λειτουργία, το νόημα γράψ' το μόνος σου. Όποιος το εσωτερικεύσει καταλαβαίνει και γιατί ένα άψογο καινούργιο κομμάτι στο πλαίσιο του 90s Punk μένει πάντα ένα βήμα πίσω.

Μένει το ερώτημα πώς εφαρμόζεται σήμερα αυτή η λογική μαρκών και κομματιών, χωρίς να δείχνεις σαν περιπατητική αφίσα δεκαετίας. Γι' αυτό υπάρχει ένας απλός κανόνας.

Ο κανόνας: ένα statement δεκαετίας ανά outfit, το υπόλοιπο μένει διαχρονικό. Όποιος φοράει Baggy Jeans με διπλό layer, Wallet Chain, φανέλα και βαμμένα μαλλιά ταυτόχρονα, χτίζει στολή. Όποιος πάρει μία μόνο από αυτές τις αποφάσεις και κρατήσει την υπόλοιπη ντουλάπα σύγχρονη, φοράει look. Συγκεκριμένα αυτό σημαίνει: το φαρδύ τζιν με Destroyed λεπτομέρειες λειτουργεί με ένα λιτό μαύρο shirt και καθαρά sneakers. Το band shirt σε διπλό layer λειτουργεί με ένα κανονικό μαύρο παντελόνι. Η αλυσίδα στο παντελόνι λειτουργεί με ένα εντελώς λιτό all-black outfit. Το σύγχρονο σκούρο Streetwear και το σετ δομικών στοιχείων του 90s Punk μοιράζονται το ίδιο βασικό χρώμα, γι' αυτό οι δύο κόσμοι ανακατεύονται σχεδόν χωρίς απώλειες. Σημασία έχει μόνο η κατεύθυνση: το κομμάτι των ενενήντα είναι ο επισκέπτης στο outfit, όχι ο οικοδεσπότης. Τότε το look διαβάζεται ως παράθεμα και όχι ως αντίγραφο.

Όποιος κατάλαβε μία φορά την αρχή, μπορεί να την εφαρμόσει αντίστροφα μέσα στις δεκαετίες. Η εκδοχή των εβδομήντα της ίδιας άσκησης βρίσκεται στο γειτονικό άρθρο, μαζί με το ερώτημα γιατί οι παραμάνες έγιναν ποτέ μόδα.

Το δερμάτινο jacket μένει στα ενενήντα το κειμήλιο της σκηνής, αλλά αποκτά ανταγωνισμό. Το jacket από Denim παίρνει τη θέση, συχνά cropped ή υπερμεγέθες, συχνά με πλύση Acid που δείχνει σαν δέκα καλοκαίρια σε φεστιβάλ. Αθλητικά jackets με πλαϊνές ρίγες περνούν από το κατάστημα αθλητικών στη σκηνή, πρόδρομος όλων όσων θα λέγονται αργότερα Streetwear. Το πραγματικό τρικ των ενενήντα όμως βρίσκεται στο layering: jacket πάνω από hoodie πάνω από shirt με διπλό layer, όλα ένα νούμερο μεγαλύτερα, ώστε κάθε στρώση να ξεπροβάλλει κάτω από την επόμενη. Αυτή η αρχή των στρώσεων δημιουργεί τη μαζική σιλουέτα που χωρίζει το 90s Punk Style από τη στενή γραμμή των εβδομήντα, και είναι ταυτόχρονα το πιο πρακτικό μέρος του look: κάθε στρώση λειτουργεί και μόνη.

Τα περισσότερα αποτυχημένα looks των ενενήντα δεν αποτυγχάνουν στα κομμάτια, αλλά στο μίγμα. Όποιος ξέρει τα ρεύματα βλέπει τα λάθη αμέσως. Αυτά είναι τα πέντε συχνότερα, ταξινομημένα κατά μέγεθος ζημιάς.

Όποιος δεν είναι σίγουρος προς ποια κατεύθυνση κλίνει η δική του ντουλάπα, ξεκινά από τη διαφορά ανάμεσα στη μαλακή και στη σκληρή γραμμή του Grunge. Η σύγκριση ξεκαθαρίζει το βασικό ερώτημα γρηγορότερα από κάθε λίστα κομματιών.

Τα ερωτήματα που τίθενται συχνότερα για τη δεκαετία των ενενήντα, απαντημένα συνοπτικά. Για τα βασικά ερωτήματα σχετικά με το κίνημα συνολικά, ο μεγάλος guide μένει η καλύτερη διεύθυνση.

Με αυτό η δεκαετία έχει μετρηθεί: τέσσερα ρεύματα, μια νέα σιλουέτα και μια λογική μαρκών που έχει αντίκτυπο μέχρι σήμερα. Ό,τι μένει από αυτό συνοψίζεται σε τρεις προτάσεις.