Γιαπωνέζικες μάρκες μόδας: Από Uniqlo ως Yohji Yamamoto

Ρώτησε δέκα ανθρώπους για τη „γιαπωνέζικη μόδα" και θα πάρεις δέκα διαφορετικές εικόνες: κιμονό, ένα βασικό μπλουζάκι Uniqlo, ένα σακάκι Comme des Garçons των 400 ευρώ με τρύπες σε σημεία που δεν ανήκουν εκεί, και ένα κορίτσι της Harajuku σε πέντε χρώματα ταυτόχρονα. Όλοι έχουν δίκιο. Η Ιαπωνία δεν είναι μια αισθητική, αλλά μια ολόκληρη ήπειρος από brands που δεν έχουν σχεδόν τίποτα κοινό εκτός από τη χώρα προέλευσης.

Οι γιαπωνέζικες μάρκες μόδας εκτείνονται από φθηνά καθημερινά basics όπως τα Uniqlo και GU, μέσα από την avant-garde των Comme des Garçons, Yohji Yamamoto και Issey Miyake, ως τα εικονικά ονόματα του Streetwear όπως το BAPE και τα indie labels της Harajuku. Αυτή η επισκόπηση ταξινομεί τα σημαντικότερα ονόματα ανάλογα με το τι εκπροσωπούν, εξηγεί τι κάνει τον γιαπωνέζικο σχεδιασμό ιδιαίτερο και δείχνει πώς φοράς το look χωρίς να πληρώνεις τιμές σχεδιαστών. Για τη μεγαλύτερη εικόνα, αξίζει μετά ο οδηγός μας για τη γιαπωνέζικη μόδα.

Η σύντομη απάντηση: περισσότερες απ' όσες χωράνε σε μια λίστα. Η πιο μακρά απάντηση είναι πιο ενδιαφέρουσα, γιατί τα γιαπωνέζικα labels δεν κατατάσσονται κατά κατηγορίες τιμής όπως στην Ευρώπη, αλλά κατά φιλοσοφίες. Ένα φθηνό μπλουζάκι Uniqlo και ένα κομμάτι Comme des Garçons μπορούν να κρέμονται δίπλα-δίπλα στην ίδια ντουλάπα χωρίς να αντιφάσκουν – και τα δύο ακολουθούν την ίδια ιδέα, ότι ένα ρούχο πρέπει πρώτα να λειτουργεί και μετά να τραβάει το βλέμμα.

Όποιος ψάχνει γιαπωνέζικες μάρκες μόδας εννοεί συνήθως ένα από τέσσερα πράγματα: basics που εφαρμόζουν καλύτερα απ' όσο υπονοεί η τιμή τους, avant-garde που θα μπορούσες να εκθέσεις σε μουσείο, Streetwear με cult status, ή την πολύχρωμη σκηνή της Harajuku, που εξάγει από το Τόκιο τους δικούς της κανόνες. Καθένα από αυτά τα επίπεδα έχει τις κεντρικές του φιγούρες, και σχεδόν καθένα έχει πια πατήσει πόδι στη Γερμανία.

Πριν τσεκάρουμε ονόματα, βοηθάει ένας χάρτης. Αυτά τα τέσσερα επίπεδα εξηγούν γιατί μία μόνο αναζήτηση για „γιαπωνέζικες μάρκες μόδας" δίνει τόσο διαφορετικά αποτελέσματα – και σε ποιο επίπεδο ανήκει ένα label την επόμενη φορά που θα το διαβάσεις κάπου.

Το Uniqlo είναι πιθανότατα το μοναδικό γιαπωνέζικο όνομα μόδας που ξέρουν και άνθρωποι που δεν ενδιαφέρονται για μόδα. Το label ανήκει στον όμιλο Fast Retailing και χτίζει όλη την ταυτότητά του γύρω από μία λέξη: LifeWear. Καμία τάση, κανένα εποχικό δράμα, αλλά ρούχα που λειτουργούν – λεπτά πουπουλένια μπουφάν που χωράνε σε μια τσέπη, εσώρουχα Heattech που ζεσταίνουν χωρίς να προσθέτουν όγκο, μπλουζάκια σε μια παλέτα χρωμάτων που μένει ίδια για χρόνια.

Αυτό που κάνει το Uniqlo ιδιαίτερο είναι ακριβώς αυτή η παράλειψη. Εκεί που άλλες μάρκες αγοράζουν την προσοχή μέσα από λογότυπα και prints, το Uniqlo την αγοράζει μέσα από την εφαρμογή και το υλικό. Το GU είναι η νεότερη, φθηνότερη αδελφή μάρκα στον ίδιο όμιλο: πιο γρήγορη, πιο trendy, με περισσότερο θάρρος για μοδάτο ρίσκο και κοινό που είναι πιο κοντά στα 20 παρά στα 40. Και το MUJI, αυστηρά όχι καθαρή μάρκα μόδας, πουλάει την ίδια ιδέα ως „no-brand": ποιότητα χωρίς ετικέτα.

• Uniqlo – λειτουργικά basics, φιλοσοφία LifeWear, συνεργασίες με σχεδιαστές όπως ο Jil Sander (+J) και ο JW Anderson.
• GU – η trendy, φθηνότερη αδελφή του Uniqlo για νεότερο κοινό και ταχύτερους κύκλους.
• MUJI – μινιμαλιστικά ρούχα „no-brand" και προϊόντα lifestyle, διαθέσιμα στη Γερμανία μέσω δικών του καταστημάτων και online.

Αν το Uniqlo είναι η βάση, αυτοί οι τρεις είναι ο καθεδρικός. Το Comme des Garçons ιδρύθηκε το 1969 από τη Rei Kawakubo και έθεσε στη δεκαετία του '80 στο Παρίσι το ερώτημα που ορίζει τη μάρκα ως σήμερα: πρέπει το ρούχο να κολακεύει; Η απάντηση της Kawakubo ήταν το μαύρο, οι τρύπες, τα ασύμμετρα κοψίματα και η περιβόητη συλλογή „Lumps and Bumps", που παραμόρφωνε σκόπιμα το σώμα. Η φθηνή γραμμή εισόδου CDG PLAY με το λογότυπο-καρδιά είναι για πολλούς η πρώτη επαφή με το label.

Ο Yohji Yamamoto μοιράζεται το χρώμα – το μαύρο ως στάση, όχι ως τάση – αλλά όχι την επιθετικότητα. Οι σιλουέτες του πέφτουν, ντραπάρουν, καλύπτουν· η συνεργασία Y-3 με την adidas έφερε αυτή την ιδέα στον αθλητισμό. Ο Issey Miyake πάλι είναι ο τεχνικός των τριών: το Pleats Please έκανε τις μόνιμες πιέτες σήμα κατατεθέν, η τσάντα Bao-Bao από γεωμετρικά τρίγωνα έγινε κλασική, και το A-POC σκέφτηκε το ρούχο ως ένα ενιαίο κομμάτι ύφασμα. Σε αυτά προστίθενται το Undercover του Jun Takahashi με punk DNA, το Sacai της Chitose Abe με τα υβριδικά κοψίματά της και το Kenzo, σήμερα υπό νέα διεύθυνση.

Ο γιαπωνέζικος κανόνας του Streetwear ξεκινά στη δεκαετία του '90 σε μια συνοικία του Τόκιο ονόματι Ura-Harajuku. Το BAPE – A Bathing Ape, που ιδρύθηκε το 1993 από τον Nigo – έκανε το μοτίβο camo, το Shark-hoodie και τη φιγούρα Baby Milo συλλεκτικά αντικείμενα και έβαλε το πρότυπο για το hype ως επιχειρηματικό μοντέλο: μικρές παρτίδες, υψηλή ζήτηση, ουρές μπροστά στο κατάστημα. Το Neighborhood του Shinsuke Takizawa έφερε μέσα κώδικες biker και military, το WTAPS του Tetsu Nishiyama εκλέπτυνε το στρατιωτικό utility look.

Σε αυτά προστίθενται το Visvim με την εμμονική του αγάπη για τη μαστοριά, το Human Made ως το νεότερο project του Nigo και μια ολόκληρη γενιά μικρότερων labels που μιλούν την ίδια γλώσσα. Ο κοινός άξονας: το γιαπωνέζικο Streetwear σπάνια είναι θορυβώδες για χάρη του θορύβου. Ακόμα και το hype είναι επιμελημένο. Ακριβώς αυτός ο κώδικας – oversized, graphic, με ακμές – είναι το κομμάτι της γιαπωνέζικης μόδας που μεταφράζεις πιο εύκολα σε ένα καθημερινό look.

Δύο πόλο, μία αρχή: το look το κρατούν το graphic και το κόψιμο, όχι ένα τυπωμένο λογότυπο. Έτσι λειτουργεί ο γιαπωνέζικος κώδικας του δρόμου και έξω από τα limited drops – ως κάτι που μπορείς να φορέσεις αύριο αντί να το φυλάς σε ένα κουτί.

Ακριβώς αυτό δεν δείχνει ποτέ μια ακίνητη φωτογραφία: το γιαπωνέζικο look του δρόμου ζει από τον όγκο και την πτώση. Ένα φαρδύ κόψιμο που κινείται όταν περπατάς κάνει περισσότερα από κάθε μοτίβο. Όποιος θέλει να καταλάβει το look προσέχει πρώτα τη σιλουέτα, τις λεπτομέρειες μετά.

Η Harajuku δεν είναι label, αλλά μια συνοικία – και μια στάση. Γύρω από τον δρόμο Takeshita στο Τόκιο γεννήθηκε η σκηνή που για πολλούς ανθρώπους έκανε τη γιαπωνέζικη μόδα για πρώτη φορά απτή: Decora με δεκάδες πολύχρωμα τσιμπιδάκια, kawaii-punk, Fairy Kei, Lolita. Το 6%DokiDoki, που ιδρύθηκε από τον Sebastian Masuda, είναι η εμπορική κορυφή αυτής της ιδέας – ρούχα ως μέγιστη αυτο-σκηνοθεσία, όπου το περισσότερο είναι πάντα περισσότερο.

Αυτό το επίπεδο είναι ο αντίποδας της συγκράτησης του Uniqlo, και τα δύο ανήκουν στην Ιαπωνία. Αυτό που μοιράζονται τα labels της Harajuku είναι η άδεια να σπας κανόνες: χρώματα που δεν αρμονίζουν, layering χωρίς φειδώ, αξεσουάρ που είναι στην ουσία υπερβολικά. Για τη Fūga, ακριβώς αυτή η ελευθερία είναι το ενδιαφέρον κομμάτι – όχι η μεταμφίεση, αλλά η ιδέα ότι ένα outfit επιτρέπεται να σε δείχνει.

Καμία επισκόπηση γιαπωνέζικων μαρκών μόδας δεν είναι πλήρης χωρίς τα παπούτσια. Το ASICS είναι το πιο γνωστό παγκοσμίως, ξεκίνησε αρχικά ως μάρκα τρεξίματος και σήμερα, με μοντέλα όπως το Gel-Kayano ή το GT-2160, έχει εδραιωθεί σταθερά στο Streetwear. Το Onitsuka Tiger, η προγενέστερη μάρκα του ASICS, ζει ως retro label – το Mexico 66 με τις ρίγες του είναι το κλασικό. Το Mizuno βρήκε τον ίδιο δρόμο από το γήπεδο στον δρόμο και πλέον υμνείται για τις σιλουέτες Wave.

Ο λόγος που αυτά τα τρία πάνε τόσο καλά στους κύκλους της μόδας είναι ο ίδιος με το Uniqlo: ήταν πρώτα λειτουργικά. Ένα γιαπωνέζικο παπούτσι τρεξίματος κουβαλά δεκαετίες μηχανικής δουλειάς, και αυτή η ειλικρίνεια διαβάζεται στο πόδι. Για ένα γιαπωνέζικο look είναι συχνά η πιο απλή απόφαση – ένα καθαρό sneaker με ιστορία, που ταιριάζει στα basics όσο και σε ένα πιο θορυβώδες πάνω μέρος.

Σε όλα τα τέσσερα επίπεδα υπάρχει μια κοινή γραμματική. Ο γιαπωνέζικος σχεδιασμός σκέφτεται σε κόψιμο και χώρο, όχι σε λογότυπο και εποχή. Ο όρος „ma" περιγράφει τον άδειο χώρο ως δικό του σχεδιαστικό στοιχείο – στον Yohji Yamamoto, το ύφασμα που δεν ακουμπά στο σώμα είναι εξίσου σημαντικό με αυτό που ακουμπά. Η μαστοριά μετράει: μέθοδοι βαφής, τρόποι ύφανσης, ραφές που δεν βλέπεις αμέσως αλλά νιώθεις για χρόνια.

Σε αυτά προστίθεται το layering ως βασική στάση. Εκεί που η δυτική μόδα θέλει συχνά ένα hero-piece ανά outfit, η γιαπωνέζικη μόδα χτίζει στρώσεις – μακρύ κάτω από κοντό, φαρδύ πάνω από στενό, ματ δίπλα σε γυαλιστερό. Τα τυπικά γιαπωνέζικα ρούχα στην καθημερινότητα είναι γι' αυτό σπάνια ένα μόνο εντυπωσιακό κομμάτι, αλλά ένα μελετημένο σύστημα από πολλά. Αυτή είναι η ιδέα που παίρνεις μαζί σου ακόμα κι αν κανένα κομμάτι στην ντουλάπα σου δεν προέρχεται από την Ιαπωνία.

Τα καλά νέα: πολλά είναι προσβάσιμα. Τα Uniqlo, MUJI και GU έχουν καταστήματα σε γερμανικές μεγαλουπόλεις και παραδίδουν online. Τα CDG PLAY, Kenzo και τις μάρκες sneaker τα βρίσκεις σε μεγαλύτερους retailers και online πλατφόρμες. Για την καθαρή avant-garde – αυθεντικό Comme des Garçons mainline, Yohji, Visvim – παραμένουν ρεαλιστικοί δρόμοι οι εξειδικευμένες μπουτίκ, οι πλατφόρμες resale και η εισαγωγή από την Ιαπωνία μέσω proxy υπηρεσιών, με ανάλογες τιμές.

Τα λιγότερο προφανή νέα: για το look δεν χρειάζεσαι τις ετικέτες. Όποιος ψάχνει τον γιαπωνέζικο κώδικα του δρόμου και της Harajuku χωρίς να ξοδεύει τριψήφια ποσά ανά κομμάτι, βρίσκει τις σιλουέτες – oversized, layered, graphic – και σε labels που κάνουν συνειδητά αυτό το DNA προσβάσιμο. Η Fūga υπάρχει ακριβώς γι' αυτό: ο δρόμος για να φοράς τον γιαπωνέζικο κώδικα αντί να τον συλλέγεις.

Όποιος θέλει να μπει βαθύτερα στο χτίσιμο, βρίσκει στην επισκόπησή μας για τα γιαπωνέζικα streetwear brands τα ονόματα του επιπέδου 3 με λεπτομέρειες.

Το κόλπο είναι να αγοράζεις τις αρχές αντί για τα ονόματα. Το γιαπωνέζικο look στέκεται σε τρία πόδια: όγκος, layering και μια ήρεμη γραφική. Ένα φαρδύ κόψιμο δίνει τη σιλουέτα, πολλές στρώσεις δίνουν το βάθος, ένα μόνο γραφικό στοιχείο δίνει τον τόνο. Μόλις αυτά τα τρία ταιριάξουν, ένα outfit διαβάζεται ως „μελετημένο", ό,τι κι αν λέει η ετικέτα.

Πρακτικά αυτό σημαίνει: ένα φαρδύ παντελόνι ως βάση, ένα πάνω μέρος με ακμή από πάνω, ένα μπουφάν που κρατά τις στρώσεις μαζί. Ακριβώς αυτά τα δομικά στοιχεία – όχι τα λογότυπα – κάνουν τη διαφορά ανάμεσα στο „φοράω κάτι γιαπωνέζικο" και στο „αγόρασα κάτι γιαπωνέζικο".

Φαρδιά πόδια, καθαρή πτώση: αυτή είναι η σιλουέτα από την οποία μεγαλώνει το υπόλοιπο look. Από εδώ χτίζεις προς τα πάνω – πρώτα η στρώση, μετά ο τόνος.

Στο γιαπωνέζικο look ένα μπουφάν δεν είναι προστασία από τον καιρό, αλλά ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις στρώσεις. Είτε puffer είτε δερμάτινο – δίνει στο outfit την εξωτερική γραμμή και κάνει τα μεμονωμένα κομμάτια ένα σύστημα.

„Γιαπωνέζικη μόδα για γυναίκες" είναι μία από τις συχνότερες αναζητήσεις στο θέμα, και η απάντηση είναι ευχάριστα ανοιχτή: σχεδόν καμία από τις μάρκες που αναφέρθηκαν δεν σκέφτεται αυστηρά σε ανδρικά και γυναικεία. Το Uniqlo έχει και τα δύο, το Comme des Garçons έπαιξε με τα όρια του φύλου στις γραμμές του από την αρχή, και η σκηνή της Harajuku είναι έτσι κι αλλιώς ρευστή. Για τις γυναίκες αυτό σημαίνει περισσότερο περιθώριο, όχι λιγότερο – από καθαρά basics, μέσα από avant-garde κοψίματα, ως το πλήρες χρωματικό μεθύσι της Harajuku.

Όποια θέλει να ερμηνεύσει το look θηλυκά παίζει με τις ίδιες τρεις αρχές, αλλά μετατοπίζει τις αναλογίες: το φαρδύ παντελόνι κόντρα σε έναν στενό κορμό, το oversized πάνω μέρος πάνω από μια πιο στενή βάση, layering που δείχνει σκόπιμα μέση ή πόδι. Το γιαπωνέζικο look δεν είναι υποχρέωση στολής, αλλά ένα σετ κατασκευής – και αυτό λειτουργεί σε κάθε σώμα.

Ο δρόμος προς τη γιαπωνέζικη μόδα είναι γεμάτος μικρές παγίδες που σου κοστίζουν είτε χρήματα είτε το look. Τις περισσότερες τις αποφεύγεις αν ξέρεις τι να προσέχεις. Αυτές οι πέντε εμφανίζονται πιο συχνά.

Συνοπτικά: αγόρασε την ιδέα, όχι την ετικέτα, έλεγξε πηγή και μέγεθος, και κράτα μία κατεύθυνση ανά outfit. Έτσι αποφεύγεις σχεδόν ό,τι μπορεί να πάει στραβά στην είσοδο στη γιαπωνέζικη μόδα.

Μερικές ερωτήσεις εμφανίζονται ξανά και ξανά στη γιαπωνέζικη μόδα – από την πιο γνωστή μάρκα ως τη διάρθρωση των τιμών. Εδώ οι σύντομες απαντήσεις.

Οι γιαπωνέζικες μάρκες μόδας δεν είναι ένα μεμονωμένο look που αγοράζεις, αλλά ένας χάρτης που διαβάζεις. Όποιος ξέρει τα τέσσερα επίπεδα ξέρει τι ψάχνει – και τι σημαίνει πραγματικά μια τιμή.