Punk Fashion 1970s: hoe Londen en New York de mode verscheurden

Londen, zomer 1976. Op de King's Road lopen tieners in shirts die eruitzien alsof iemand ze met een mes heeft bewerkt. Precies dat is gebeurd. De scheuren zijn opzet, de veiligheidsspelden houden niets bij elkaar, en de volwassen wereld is ontzet. Drie jaar later heeft deze look de modegeschiedenis in een ervoor en een erna gedeeld. Wat op die straat ontstond, draagt tot vandaag elke breuk op de catwalk, elke gescheurde jeans en elk statement-shirt mee.

Punk Fashion 1970s is de oorsprongslook van punk: gescheurde shirts, leren jassen, Tartan, veiligheidsspelden en DIY-customizing, ontstaan vanaf 1974 in New York en vanaf 1976 in Londen rond de boetiek SEX van Vivienne Westwood. De look was afwijzing als kleding, en de vijf bouwstenen werken tot vandaag. De hele stijlfamilie ordent onze Punk Fashion Guide, hier gaat het om het oorspronkelijke decennium.

De vroege jaren 70 waren modisch verzadigd. Wijde pijpen, plateauschoenen, glitter, disco-zijde: alles was zacht, duur en op glamour gebouwd. Punk was het directe antwoord daarop. Niet als nieuwe trend naast de andere, maar als aanval op het idee dat mode moet bevallen. Een gescheurd shirt met veiligheidsspelden was in 1976 geen stylingkeuze, het was een oorlogsverklaring aan iedereen die kleding als statussymbool droeg.

Daarom werkt de look tot vandaag. Punkmode uit de jaren 70 heeft als eerste stijl in de modegeschiedenis vernieling tot vormmiddel gemaakt. Daarvoor betekende een scheur: kapot, arm, gênant. Daarna betekende hij: gewild, luid, eigen beslissing. Elke distressed jeans die vandaag in de winkel hangt, betaalt terug aan dit decennium.

De cijfers markeren een keerpunt, maar verklaren het niet alleen. Om te begrijpen waarom juist deze look zo hard insloeg, moet je kort uitleggen wat het woord überhaupt betekent.

Het woord is ouder dan de beweging. In Amerikaans slang betekende punk lang: nietsnut, kleine crimineel, iemand zonder waarde. Toen de muziekpers halverwege de jaren 70 bands als de Ramones zo noemde, was dat als afkraken bedoeld. De scene heeft de belediging gewoon gehouden en tot naam gemaakt. Dat is de kern van de hele stijl: neem dat waarmee men je wil raken, en draag het zichtbaar.

Vertaald naar kleding betekent punk daarom geen chaos, maar omwaardering. Goedkoop wordt trots gedragen, kapot wordt gewild, schoolkleding wordt overschilderd met leuzen. Wie in 1977 een vuilniszak als jurk droeg, maakte geen grap maar een punt: jullie waardesysteem geldt hier niet. Deze logica onderscheidt punk van elke stijlrichting daarvoor, en het is de reden waarom de look nooit alleen oppervlak was.

Als punkmode van de jaren 70 een adres heeft, dan King's Road 430 in Chelsea. Daar runden Vivienne Westwood en Malcolm McLaren vanaf 1974 de boetiek SEX, later omgedoopt tot Seditionaries. De winkel verkocht wat nergens anders te krijgen was: bondagebroeken met riemen tussen de benen, gescheurde shirts met provocerende prints, het beruchte Anarchy-shirt. McLaren managede de Sex Pistols, Westwood kleedde ze aan. Band en boetiek waren één project.

Westwoods bijdrage is nauwelijks te overschatten. Ze heeft van woede een ambacht gemaakt en punk een vormtaal gegeven die kopieerbaar was: Tartan tegen de draad in, riemen zonder functie, leuzen op stof. Wat op straat als improvisatie begon, kreeg bij haar snit en systeem. De belangrijkste codes uit de winkel:

• Bondagebroek: zwarte broek met verbonden beenriemen, wellicht het bekendste Westwood-stuk uit die tijd.
• Anarchy-shirt: overschilderd hemd met patches en leuzen, elk stuk een unicum.
• Tartan-herinterpretatie: het patroon van de Britse bovenklasse, opengesneden en met studs opnieuw gemonteerd.
• Mousseline shirts: dunne, wijde shirts met opdruk, vaak expres scheef genaaid.

Hoe diep deze codes tot vandaag reiken, laat het grote overzicht over alle punk-tijdperken en hun verbindingen zien:

Het verhaal wordt vaak Londen-gericht verteld, maar chronologisch was New York eerst. Vanaf 1974 speelden Ramones, Television en Patti Smith in het CBGB aan de Bowery. Hun look was terloopser dan alles wat Londen later bouwde: leren jas, strakke gescheurde jeans, wit shirt, Chucks. Richard Hell geldt als uitvinder van het gescheurde shirt met veiligheidsspelden. Geen concept, geen ontwerper, gewoon geen geld en geen zin in glamour. De Bowery was goedkoop, de clubs waren klein, en precies die krapte heeft de look gevormd: wat je droeg moest een avond in de houdgreep overleven.

Londen nam dezelfde ingrediënten en maakte er theater van. Terwijl New York understatement droeg, droeg Londen escalatie: fellere kleuren, meer hardware, politieke leuzen, Westwoods doordachte snitten. De regel om te onthouden: New York vond de stukken uit, Londen vond de enscenering uit. Beide lijnen bestaan tot vandaag naast elkaar, van gereduceerde alledaagse punk tot volledig opgedraaide statement-look.

De originele look valt uiteen in vijf bouwstenen, en elk daarvan had een reden. De leren jas kwam uit de rockeromgeving en was tegelijk schild en canvas, met studs beslagen en met bandnamen beschilderd. De broek was strak en kapot, als tegenprogramma voor de wijde pijp van het disco-tijdperk. Het shirt was zelfgemaakt: opengesneden, beschreven, met spelden weer samengezet.

Daar kwamen zware boots of creepers aan de voeten bij en hardware over het hele lichaam: veiligheidsspelden, hondenhalsbanden, kettingen, scheermesjes als hanger. Belangrijk is het samenspel. Een los stuk daarvan droeg in 1977 ook wel eens een mod of een rocker, pas de combinatie maakte punk leesbaar.

De bands waren de etalages van de look. De Ramones droegen allemaal hetzelfde: leren jas, gescheurde jeans, wit shirt, paddenstoelkapsel. Dat was opzet, een uniform als een logo. De Sex Pistols waren het tegenmodel, ieder een wandelende Westwood-etalage, Johnny Rotten in het Anarchy-shirt, Sid Vicious met hangslotketting om de nek. The Clash zaten daartussen: legerbroeken, beschilderde hemden, boots, meer street dan boetiek.

Wie de look van een band wil nabouwen, heeft geen vintagejacht nodig maar begrip van het silhouet: smal boven, smal onder, zwaar aan de voeten. Hoe zo'n silhouet in beweging eruitziet, laat de clip zien.

De snelste instap in dit bandsilhouet zijn complete looks die bovenstuk en broek al op elkaar afstemmen. Twee richtingen die de 70s-geest zonder nostalgie-effect dragen:

Geen vraag was in 1976 zo beslist als de jassenvraag. De leren jas, meestal een bikermodel met schuine rits, was het duurste en belangrijkste stuk in de punkkast. Hij werd niet ontzien maar bewerkt: studs erin, bandnamen erop, patches eroverheen. Een nieuwe leren jas gold als verdacht, een bekraste als curriculum. Sommige jassen wisselden over de jaren van eigenaar en droegen uiteindelijk drie lagen geschiedenis over elkaar, bandnamen onder bandnamen.

Voor vandaag betekent dat: de jas draagt de look, dus mag hij karakter hebben. Gestructureerd leer, zichtbare hardware, hoekige snitten werken beter dan clean minimale jassen. De regel: als de jas eruitziet alsof hij al twee eigenaren heeft overleefd, past hij. Bomber-modellen met print of tactische sets vertalen dezelfde houding naar het heden, zonder 1:1 te kopiëren.

Punk was de eerste jeugdstijl waarin vrouwen niet de zachtere echo van de mannen droegen, maar de hardere versie. Siouxsie Sioux combineerde fetisj-elementen met geometrische make-up en maakte daar een podiumidentiteit van die later de hele Gothic-look voorbereidde. Jordan, de legendarische verkoopster bij SEX, droeg een beehive-kapsel en Mondriaan-ogen naar het werk en werd daarmee zelf een bezienswaardigheid van de King's Road.

De vrouwelijke 70s-punklook brak bewust elke verwachting: netkousen bij zware boots, mannenhemden met leuzen, rokken van vuilniszakken, daarbij agressieve oogmake-up. Niets daarvan wilde bevallen, en precies dat maakte het stijlbepalend. Wie vandaag female-punkreferenties zet, werkt met dezelfde contrasten: hard tegen zacht, masculien tegen feminien, altijd één element te veel voor de goede smaak.

Die uitspraaklogica werkt monochroom het sterkst. Hoe een volledig zwarte punk-build vandaag wordt opgebouwd, staat in een eigen artikel:

De broek was in 1976 het duidelijkste afgrenzingssignaal, omdat de mainstream-mode aan de wijde pijp hing. Punk droeg precies het tegendeel: strak, recht, kapot. In New York was dat de gescheurde Levi's, in Londen de bondagebroek met riemen en zips of Tartan-broeken waarvan het patroon tegen zijn eigen geschiedenis in werd geborsteld. Later kwamen rijen studs op de zijnaden erbij.

Vandaag is de keuze groter, de logica hetzelfde. Studs, riemen en zichtbare hardware maken van elke zwarte broek een punk-citaat. Ook wijde snitten werken, zolang het oppervlak werkt: studs, wassingen, vernieling. De grens loopt niet bij de snit, maar bij de gladheid. Een vlekkeloze pantalon blijft Businesscore, hoe zwart hij ook is. Omgekeerd is één rij studs genoeg om een rustig silhouet te laten kantelen. Twijfel je, begin dan onderaan hard en hou het bovenstuk simpel.

Het belangrijkste element van 70s punk hing aan geen enkel hangertje. DIY was de eigenlijke uitvinding van het decennium: kleding werd niet gekocht, maar gebouwd. Een schoolhemd werd met textielverf overschilderd, een jeans met het scheermesje bewerkt, een shirt opengesneden en met veiligheidsspelden opnieuw gemonteerd. De speld was daarbij tegelijk gereedschap en sieraad, het perfecte punkobject: goedkoop, functioneel, licht dreigend.

Dit principe scheidt tot vandaag echte punkinvloed van snelle kopie. Een gekocht stuk wordt pas door de eigen ingreep een statement, al is de ingreep alleen de beslissing om het verkeerd te combineren. Wie zijn spullen draagt tot ze verhalen hebben, zit dichter bij het origineel dan welke vintageverzamelaar ook.

Wie liever cureert dan zelf snijdt, begint met categorieën waarin de hardware al is ingebouwd. Vier instappen, gesorteerd op outfitzone:

Het punkshirt van de jaren 70 was een manifest in katoen. Richard Hells gescheurde shirt met het opschrift Please Kill Me geldt als oervorm, Westwoods mousseline shirts met print en scheve naad als het ontworpen antwoord. Beide volgen hetzelfde idee: het bovenstuk is het vlak waarop de houding staat. Daarover kwam, als er al iets kwam, alleen de leren jas of een opengesneden vest.

Modern vertaald betekent dat: wassingen, distressing en kapotte lagen nemen het werk van het scheermesje over. Een verwassen tee met kapotte randen onder een open jas levert precies de 70s-textuur, zonder dat één stuk kostuumachtig werkt. Hoe dat op het lichaam valt, in twaalf seconden:

Twee tops uit het assortiment dragen precies deze textuurlogica, één keer als grafisch statement en één keer als kapot layer-piece:

De grens tussen referentie en carnavalskostuum is bij 70s punk smaller dan bij elke andere retrolook, omdat het voorbeeld zo iconisch is. Wie alle codes tegelijk citeert, draagt geen outfit meer maar een vermomming. Deze vijf fouten zien we het vaakst:

Wie de luide variant te veel vindt, vindt in de Indie-vleugel van punk een stillere vertaling van dezelfde houding:

Accessoires waren in 70s punk nooit bijwerk, ze waren het alfabet. Hondenhalsband, ketting, speld, riem met dubbele rij: elk object kwam uit een andere context en werd op het lichaam omgeduid. Daarom werken punkaccessoires tot vandaag als instap. Eén hard metalen stuk verschuift een neutrale outfit merkbaar richting 1976, zonder dat er verder iets geciteerd hoeft te worden.

De moderne keuze volgt de oude regel: metaal voor stof, functie voor sieraad. Een leren riem met kruis-hardware of een kapotte cap met patchkarakter draagt meer 70s-geest dan welk nostalgieshirt ook. Twee stukken die precies dat werk doen:

Een deel hebben we hierboven in detail uitgelegd, een paar vragen duiken in zoekopdrachten over punkmode van de jaren 70 toch steeds weer op. Hier zijn de vijf meest gestelde, compact en zonder omwegen beantwoord, van de Westwood-vraag tot de alledaagse styling.

Blijft de inordening. Punkmode van de jaren 70 was geen trend onder vele, maar het moment waarop mode leerde tegen zichzelf te werken. Wie dat begrepen heeft, heeft geen boodschappenlijst meer nodig, alleen nog een beslissing.