Harajuku Goth Fashion: Tokio's donkere kant goed stylen

Zaterdag, drie uur 's middags, Takeshita-dōri. Tussen crêpekraampjes en pastelkleurige etalages loopt een meisje in een kniellange zwarte ruchesjurk, plateauboots en een pluche rugzak met hoektanden. Twee meter achter haar een gast in bondagebroek, tartanrok eroverheen, meshshirt, asymmetrisch geknipt haar. Niemand draait zich om. In Berlin-Kreuzberg zou hetzelfde outfit een heel café stilleggen. Precies in die afstand tussen Tokio en de rest van de wereld zit de aantrekkingskracht.

Harajuku Goth Fashion is de donkere kant van de Tokiose straatstijl: Gothic Lolita, Goth Punk, Kawaii Goth, Yami Kawaii en Visual Kei-invloeden die op een zwarte basis samenkomen. Anders dan westerse Goth staat deze look één schattige breuk toe, een knuffel, een pasteltint, een strik, en blijft toch donker. De basis van de scene staat in onze Gothic Fashion Guide. Hier gaat het om de Tokio-variant en om hoe je hem in Europa draagt.

Voordat het over broeken, jassen en merken gaat, is een schone afbakening nodig. Harajuku Goth wordt online graag verkocht als ‘Gothic Lolita met extra's'. Dat is te kort door de bocht. De term dekt meerdere scenes die in Tokio decennialang dezelfde straten deelden zonder ooit dezelfde garderobe te dragen.

Harajuku Fashion is eerst alleen een plek: de wijk rond station Harajuku in het Tokiose district Shibuya, met de Takeshita-dōri als luide hoofdader en de Omotesandō als dure tegenhanger. Sinds eind jaren 70 komen daar jongeren samen die zich met kleding losmaken van hun schooluniform. Uit die ontmoetingsplek zijn tientallen stijlen ontstaan, van Decora tot Gyaru. Gothic Fashion is daarentegen een vocabulaire: zwart als basiskleur, symbolen als kruis en vleermuis, kant, leer, mesh en een silhouet dat uit de Britse post-punkscene rond 1980 komt.

Harajuku Goth Fashion is de doorsnede van beide. Het gotische vocabulaire wordt op Japanse manier gedragen: in lagen, met plateauzool, met een bewust geplaatst schattig element dat in Londen of Leipzig als stijlbreuk zou gelden. Een kruis naast een strik, een netpanty onder een pluche rok, een bondagebroek bij een berenrugzak. In Tokio is dat de regel.

Vier signalen duiken op in bijna elk Harajuku Goth-outfit, of het nu uit de Lolita-, de Punk- of de Visual Kei-hoek komt. Wie ze kent, herkent de look op straat in twee seconden en kan hem zelf bouwen, zonder één stuk uit Tokio te importeren.

• Zwart als basis: minstens driekwart van het outfit, vaak meer. Kleur is accent, nooit vlak.
• Plateauzool: boots, Mary Janes of creepers met vier tot acht centimeter. Het silhouet heeft dat fundament nodig.
• Eén Kawaii-breuk: pluche, strik, pastel of een karakterprint. Precies één daarvan, niet alle vier.
• Layering in lagen: mesh onder shirt, rok over broek, gilet over hoodie. Tokio draagt zelden maar één laag.

De vier signalen verklaren ook waarom de look in Europa zo vaak mislukt: het kruis en de plateauboots worden gekopieerd, maar de lagen en de breuk worden vergeten. Wat overblijft is gewone Mall Goth. De weg terug loopt via de geschiedenis van de wijk.

Drie plekken hebben de look gebouwd. De eerste is de Jingū-brug tussen station Harajuku en het Meiji-heiligdom. Van eind jaren 90 tot ongeveer 2010 kwamen daar op zondag Gothic Lolita's, Visual Kei-fans en cosplayers samen om gezien en gefotografeerd te worden. De brug was catwalk en casting tegelijk. De tweede plek is het warenhuis Laforet Harajuku, geopend in 1978. Op de onderste verdiepingen zaten jarenlang de merken die de donkere Harajuku-look verkochten, en wilde je de look, dan ging je daar de kelder in.

De derde plek is geen adres maar een podium. Visual Kei, de Japanse rockscene met bands als X Japan, Buck-Tick en Malice Mizer, bracht de make-up, de asymmetrische kapsels en de lak-en-kantcombinatie de straat op. Mana, gitarist van Malice Mizer, richtte in 1999 het label Moi-même-Moitié op en gaf de elegante tak een naam: Elegant Gothic Lolita. Vanaf 2001 drukte de Gothic & Lolita Bible de regels, het magazine FRUiTS fotografeerde vanaf 1997 de straat, KERA vanaf 1998 de punkkant. De look was daarmee volledig gedocumenteerd voordat het internet hem exporteerde.

De export liep via omwegen. In 2004 bracht Gwen Stefani haar ‘Harajuku Girls' naar westerse podia, kort daarna ontdekten Tumblr en LiveJournal de Gothic Lolita-communities, en rond 2012 ontstond daaruit in het Westen Pastel Goth. De straat in Tokio was toen allang verder. Wil je de hele kaart van de Harajuku-scenes zien, dan vind je die in ons overzicht van de subculturen.

Uit die geschiedenis zijn zes stijlen voortgekomen die vandaag allemaal onder Harajuku Goth Fashion vallen. Ze delen de vier signalen van hierboven, maar verschillen in silhouet, volume en in hoeveel schattigheid ze toelaten.

De volgorde loopt van formeel naar rauw. Gothic Lolita is de strengste vorm met duidelijke regels voor roklengte en petticoat. Goth Punk en Visual Kei Street zijn de luidste. Kawaii Goth en Yami Kawaii Goth zijn de jongste en werken het sterkst met de breuk. Dark Layering is de stille tak, die uit de Japanse avant-gardemode komt en in Berlin het makkelijkst doorgaat.

In de praktijk mengen de minsten in Tokio maar één stijl. Een Gothic Lolita-rok belandt over een bondagebroek, een Yami Kawaii-print op een Goth Punk-shirt. De regel luidt: één hoofdstijl, maximaal één gastoptreden. De Goth Punk-tak is daarbij de beste instap, omdat die het dichtst ligt bij wat Europese kasten sowieso al bieden.

Punk Gothic Harajuku Fashion is de tak die je op de Takeshita-dōri het vaakst ziet, omdat de winkels ervoor direct aan de straat liggen. De formule: zwarte skinny- of bondagebroek met straps, een tartanelement in rood of grijs, een gescheurd of bedrukt shirt, daarover mesh of een gilet met studs. Daarbij creepers of plateauboots en een choker met ring. Het verschil met de Londense punk van de jaren 70 zit in de netheid: in Tokio zijn de scheuren gepland, de studs recht gezet, het haar vers geverfd.

Het bovenstuk draagt in deze stijl de meeste boodschap. Een shirt met yin-yangprint of asymmetrische snit vervangt het bandshirt en werkt ook voor mensen die geen band willen dragen waarvan ze de discografie niet kennen. Belangrijk is de breuk in de stof: washed look, distressed randen, één schouder vrij. Een glad zwart basicshirt is in Harajuku Goth de uitzondering, niet de basis.

Draag je de punktak, houd de symbolen dan klein. Eén veiligheidsspelddetail of één enkele print is genoeg, omdat de broek en de schoenen al luid genoeg zijn. De verwantschap met Visual Kei laat zich vooral boven de hals zien: eyeliner, een gekleurde pony, een oorbel met ketting. De volgende stijl draait het volume niet omlaag, maar in een andere richting.

Kawaii Goth is de stijl waar de westerse Goth-scene zich het langst aan gestoord heeft. Het idee is simpel: een outfit blijft voor driekwart zwart en donker, één enkel element is bewust schattig. In Tokio heet dat principe Kimo-kawaii, ‘eng schattig', en het zit in figuren als Gloomy Bear, de roze beer met bloed aan zijn klauwen. Het bloed maakt de beer niet minder schattig. Het contrast maakt hem schattiger. Zo werkt de hele look.

Praktisch betekent dat: zwarte hoodie met pluche hoorns, daarbij camo-cargo en choker. Of een zwarte jurk met een rugzak in de vorm van een dier met tanden. Of een fuzzy cap met duivelshoorns over een verder streng Goth Punk-outfit. De grens naar Pastel Goth loopt via het vlak: zodra roze of paars meer ruimte inneemt dan zwart, zit je aan de andere kant. Kawaii Goth blijft in het vlak Goth, in één detail Kawaii.

Voor mannen werkt Kawaii Goth via pluche details op caps, hoodies en keychains, niet via rokken. Voor vrouwen loopt de breuk vaak via de tas of de panty. In beide gevallen geldt: het schattige deel moet zichtbaar onderdeel van het outfit zijn, geen toeval. Een Sanrio-hanger aan een verder willekeurig outfit is alledaags, geen Kawaii Goth. De jongste variant van dit principe heeft het schattige nog een keer harder gemaakt.

Yami Kawaii betekent letterlijk ‘ziek-schattig'. De stijl ontstond rond 2015 uit het mangafiguur Menhera-chan van tekenaar Ezaki Bisuko en werd vanaf 2016 zichtbaar op de Takeshita-dōri: pastelroze en lichtblauw tegen zwart, daarbij motieven uit het ziekenhuis als spuiten, pillen, verband en pleisters. Yami Kawaii Goth is daar de donkere versie van. Roze wordt tot één stuk teruggebracht, de rest blijft zwart, de motieven komen als print of borduursel, niet als rekwisiet. De stijl praat open over mentale gezondheid, en dat is in Japan een grotere stap dan in Berlin.

Sinds ongeveer 2020 heeft zich daaruit Jirai Kei ontwikkeld, ‘landmijnstijl', met zwart en roze als vast kleurenpaar, strikken, plateau-Mary-Janes en een make-up met rode oogschaduw onder de ogen. Jirai Kei wordt eerder in Shinjuku dan in Harajuku gedragen, maar hoort bij dezelfde familie: donker, schattig, met een verhaal dat niet alleen mooi is. Wil je de look dragen, ken het verhaal dan en respecteer het, anders wordt de boodschap een kostuum.

De kleurenlogica van Yami Kawaii laat zich op elk van de zes stijlen toepassen: één accent, drie donkere stukken. Wie daarmee overweg kan, heeft het halve werk gedaan. De andere helft is silhouet, en dat begint bij de broek.

Harajuku beslist silhouetten van onderaf. De regel uit de takeaways geldt hier letterlijk: volume óf boven óf onder, nooit allebei. Draag je een wijde cargo of een petticoatrok, houd het bovenstuk dan smal. Werk je boven met oversized hoodie en gilet, neem onder dan een smalle bondagebroek of shorts over een panty. Shorts over een gedessineerde of gescheurde panty zijn daarbij dé Harajuku-signatuur, in de winter met bontlaarzen, in de zomer met plateausandalen.

De broek zelf draagt in Tokio bijna altijd hardware: kettingen aan de zijkant, studs aan de band, een kanjiprint of een tribalsteek op het denim. Zwart of donker washed grijs zijn de kleuren, bordeaux de enige toegestane uitzondering in de punktak. Jorts en cargoshorts hebben de tartanrok de laatste jaren als alledaags stuk vervangen, omdat ze zich net zo goed over een panty laten dragen en in de metro minder vragen oproepen.

Bij de rok geldt voor Gothic Lolita de kniellengte als plicht, voor alle andere stijlen is de mini over broek of panty de vakere keuze. Een tartanmini over een zwarte skinny is de kortste formule voor Goth Punk, een zwarte tulerok over een bondagebroek die voor Visual Kei Street. Wat in beide gevallen ontbreekt: de verwachting dat een rok alleen gedragen wordt. Daarin zit de denkwijze van de hele look.

De zin verklaart ook de volgorde bij het aankleden. Eerst de zwarte basis van broek of rok en bovenstuk, dan de lagen, dan de plateauschoenen, dan het accent. Wie met het accent begint en het outfit eromheen bouwt, komt bijna altijd bij een kostuum uit. De lagen zelf zijn het onderwerp van de volgende sectie.

Tokio laagt uit gewoonte, niet uit kou. De airco's in treinen en warenhuizen staan koud, buiten is het in de zomer benauwd, dus draag je stukken die je uit kunt trekken. Voor Harajuku Goth Fashion levert dat een vaste volgorde op: mesh of longsleeve onder, shirt of jurk daarover, dan een gilet, een cropped jacket of een meshlaag, buiten in de winter een lange jas of een fuzzy jack. Elke laag is korter of langer dan die eronder, nooit even lang.

De jas is in de donkere Harajuku-look zelden de statementlaag, maar wel de laag met de interessantste textuur: skeletmesh, bont, lak, gewassen leer. Cropped snitten benadrukken de lagen eronder, lange snitten verbergen ze en maken de look volwassener. Voor de koude maanden in Berlin of Poznań is de tweede variant aan te raden, met een meshlaag als herinnering aan waar de look vandaan komt.

Hoe dat in beweging voelt, laat de clip zien: een tweedelige denimset in zwart, hardware op de juiste plekken, drie lagen, één kleur. Geen rok, geen pluche, en toch leesbaar als deel van dezelfde familie, omdat silhouet en layering kloppen.

De clip laat ook zien wat veel mensen bij layering fout doen: ze stapelen drie even lange stukken en verbazen zich dat alles als een blok oogt. Trap de lengtes af, wissel texturen af, draag één laag open. Dan werkt de formule met stukken uit elke kast. Welke merken hem in Tokio oorspronkelijk gebouwd hebben, komt nu.

De vraag naar Aziatische streetwearmerken heeft voor de donkere Harajuku-look een kort antwoord: het zijn kleine Tokiose labels die meestal nooit buiten Japan verkocht hebben, en een paar internationale winkels die de look naar Europa gebracht hebben. Zoek je in Tokio, ga dan de kelder van Laforet Harajuku in, loop de Takeshita-dōri af en kijk binnen bij Closet Child, de tweedehandswinkel waar Lolita- en Visual Kei-stukken van eigenaar wisselen.

• h.NAOTO: Gothic Punk uit Tokio, sinds 2000. Ruches op studs, meerdere sublijnen voor elke hardheid van Lolita tot Punk.
• Moi-même-Moitié: Mana's label, opgericht in 1999. Heeft Elegant Gothic Lolita en Elegant Gothic Aristocrat gedefinieerd, met kruis en vleermuis als handelsmerk.
• Sex Pot ReVeNGe: het punkadres aan de Takeshita-dōri. Tartan, bondagestraps, luide prints, creepers.
• Algonquins: punk ontmoet Lolita. Veel zwart-rood, veel gespen, rok over broek hoort bij het repertoire.
• Listen Flavor en ACDC RAG: de Kawaii-punkhoek. Pluche, karakterprints, pastel tegen zwart.
• Punk Rave en Killstar: geen Harajuku-merken, maar de winkels waarlangs de look in Europa meestal binnenkomt. Meer daarover in ons Punk Rave-artikel.

De Tokiose labels zijn voor Europeanen lastig te krijgen: kleine oplages, Japanse maten, verzending alleen via proxydiensten. Daarom wordt de look hier bijna altijd opgebouwd uit stukken die het vocabulaire volgen zonder het originele label te dragen. Onze collecties sorteren precies daarop, op piece-type in plaats van op merk, zodat je de formule laag voor laag kunt samenstellen.

Uit welke winkel de stukken ook komen: de look wordt pas herkenbaar door wat er aan het lichaam hangt, klemt en rammelt. Accessoires maken in Harajuku Goth Fashion het verschil tussen ‘in het zwart gekleed' en ‘Tokio begrepen'.

Vier zones, vier beslissingen. Om de hals zit een choker, met ring in de punktak, met kant bij Lolita, met strik bij Kawaii Goth. Op het hoofd een cap met kruis of distressed denim, een haarband met hoorns of helemaal niets, als het kapsel het werk doet. Op de heup een riem met kruisgesp of een ketting die van de riemlus naar de tas loopt. En onder plateau, in elke variant van Mary Jane tot boot. De zool is het enige accessoire waarop niet bespaard mag worden.

De fout die bijna iedereen maakt: alle vier de zones tegelijk luid bezetten. Een kruisriem naast een kruiscap naast een kruischoker is behang. Twee zones luid, twee rustig, en de symbolen moeten bij elkaar passen. Kruis en vleermuis kennen elkaar. Kruis en pentagram zijn twee scenes. Kruis en Sanrio zijn Kawaii Goth, maar alleen met een van beide als hoofdfiguur.

Boven de hals begint het gebied waarin Harajuku Goth en Visual Kei nauwelijks te scheiden zijn: eyeliner bij mannen, gekleurde contactlenzen, een pony die één oog bedekt. Wil je weten hoe diep de verwantschap gaat, lees dan het Visual Kei-artikel. Daar staan de zes podiumstijlen waaruit de straat geput heeft.

Met basis, lagen en accessoires is de look compleet. Blijft de vraag die ons het vaakst bereikt: hoe draag je dit in een stad waar de zaterdagmiddag niet op de Takeshita-dōri plaatsvindt?

Het korte antwoord: de volle look is in Europa een weekendlook, en dat is in Tokio niet anders. Ook daar draagt bijna niemand doordeweeks een petticoat of bondagebroek naar kantoor. Het dagelijks leven loopt via Dark Layering, de zesde stijl: zwarte wijde broek, twee lagen boven, plateauzool, één enkel signaal. Een kanjiprint, een choker, een cap met kruis. Draag je dat, dan val je in Berlin-Neukölln niet op en ben je in Poznań hooguit interessant.

Voor vrouwen is de overgang van alledag naar de volle look meestal de rok: doordeweeks shorts over een panty, in het weekend tule of tartan eroverheen. Voor mannen is het de broek: doordeweeks cargo met ketting, in het weekend bondagestraps en tartanelement. In beide gevallen blijft de basis identiek. Dat houdt de look betaalbaar. Eén kast, twee volumes.

Wat in de clip ontbreekt en in het weekend erbij komt, is de breuk: het pluche detail, de strik, de karakterprint. Laat je dat doordeweeks weg, dan draag je een zwarte layeringlook die ook als Anime Goth doorgaat. De grens tussen die twee is dun, en we hebben hem in een eigen artikel getrokken.

Voordat het over het kopen gaat, is een blik op de fouten die de look het vaakst laten kantelen de moeite waard. De meeste daarvan gebeuren uit overijver: te veel tegelijk, te weinig basis.

Vijf patronen duiken steeds weer op, in Tokio bij toeristen, in Berlin bij beginners. Geen daarvan is een smaakfout. Het zijn structuurfouten, en ze laten zich met één regel per punt verhelpen.

Wie deze vijf punten in het hoofd heeft, heeft geen verdere regel nodig. De rest is oefening en de bereidheid om een outfit ook eens een week te dragen voordat je het beoordeelt. Blijft de vraag waar de stukken vandaan moeten komen.

Drie dingen bepalen of een winkel voor de look deugt. Ten eerste de snitten: Harajuku leeft van cropped, oversized en asymmetrie, niet van regular fit. Ten tweede de textuur: washed, distressed, mesh, bont, lak. Een winkel waarvan het zwart alleen uit glad katoen bestaat, levert basics, geen look. Ten derde de hardware: kettingen, studs, gespen die het houden. Goedkope metaaldelen zijn het eerste wat aan een Harajuku Goth-outfit kapotgaat.

Bij ons komt daarbij dat de stukken in kleine oplages lopen. Voor deze look is dat de voorwaarde: wie op de Takeshita-dōri gefotografeerd wordt, draagt zelden iets dat drie mensen in dezelfde wagon ook aanhebben. Voor de start zijn twee stukken genoeg, een bovenstuk met breuk en een jas met textuur. De rest staat waarschijnlijk al in de kast.

Een paar vragen blijven na elk gesprek over de look open, meestal over afbakening en herkomst. De meest voorkomende hebben we hier verzameld en kort beantwoord.

Vijf vragen die ons over Harajuku Goth Fashion het vaakst bereiken, van de afbakening tot Gothic Lolita tot de vraag wat er in Tokio nu echt gedragen wordt.

Daarmee is het kader gezet: zwart als basis, plateau als fundament, lagen als methode, een schattige breuk als handtekening. Wat je daarvan hoe luid draagt, bepaalt je dagelijks leven, niet de Takeshita-dōri.