1950s Gothic Fashion: Görünüm gerçekte nereden geliyor

1954'ten siyah beyaz bir kare: beli daracık siyah bir elbise giymiş bir kadın, iki jilet gibi kaşlar, parmaklarının arasında bir sigara ağızlığı. Geceleri Los Angeles'taki bir kanalın yayınında korku filmleri sunuyor ve öyle kuru gülüyor ki neredeyse acıtıyor. Biri Goth kelimesini bir plağa yapıştırmadan yirmi beş yıl önce, bu görüntü televizyonda çoktan dönüyor. Bugün karanlık elli yıllar modası arayan çoğunlukla tam da onu arıyor.

1950s Gothic Fashion tarihsel bir stil değil, modern bir melez. Silüet ellilerden geliyor: eşek arısı beli, kalem etek, jüpon, Cat-Eye eyeliner. Renk paleti, duruş ve isim 1979'dan itibaren Goth alt kültüründen geliyor. Elliler formu verdi, Goth kodu verdi. İkisini bir araya getiren, bugün bu arama teriminin altında dolaşan görünümü elde ediyor.

Gothic'in bütününü neyin tanımladığı, hangi arketiplerin bulunduğu ve gerçek bir görünümün nasıl anlaşıldığı Gothic Fashion Guide yazımızda. Burada daha dar bir soru var: ellilerin bu söz dağarcığına somut olarak ne kattığı, altında hangi dönemlerin daha yattığı ve görünümü film kostümü gibi durmadan nasıl giyeceğin.

Bu metnin geri kalanı kronolojik olarak geriye, sonra yeniden ileriye doğru akıyor: önce Goth'un ellilerde gerçekten var olup olmadığı sorusuna dürüst yanıt, sonra ikonlar ve silüetler, ardından on dokuzuncu yüzyıldan Orta Çağ'a kadar geri giden daha derin katmanlar ve en sonda tüm bunları bugün nasıl giyeceğine dair pratik soru.

Hayır. Ne sahne olarak, ne müzik türü olarak, ne de kendini tanımlama olarak. Ellilerde siyah giyen biri yastaydı, manastırdaydı, caz kulübündeydi ya da varoluşçu bir havadaydı. Goth kelimesi ancak punk'tan sonra, öncesinden daha karanlık, daha yavaş ve daha teatral bir müziğin etiketi oldu.

Yine de soru aptalca değil. Elliler, sonradan bire bir Goth söz dağarcığına devralınan görüntüler üretti: televizyondaki vampir kadın, siyah kâküllü pin-up, Hammer filmindeki canavar. O zamanlar bu görüntüler eğlenceydi, kimlik değil. Ancak yirmi yıl sonra, biri onlara ihtiyaç duyduğunda referans oldular.

Bu üç yıl tüm yanlış anlaşılmayı açıklıyor. Birinci ve ikinci tarih arasında yirmi beş yıl var; görüntü zaten vardı ama ona ait bir sahne henüz yoktu. Bugün 1950s Gothic Fashion diyen biri birinci tarihi kastediyor ve kıyafeti üçüncünün bilgisiyle giyiyor.

Pratikte terim, kullanan kişiye göre üç farklı şey anlamına geliyor. Birincisi: siyah renkte elli yıllar kesimleri, yani swing elbise, kalem etek, halter, ama çiçek deseni ve pastel olmadan. İkincisi: Gothabilly, Rockabilly formlarının korku ikonografisiyle karışımı. Üçüncüsü: Vampira ve Morticia görüntülerinin estetiği, çoğu zaman ellilerin hiç sahip olmadığı kadar dramla.

Üç okuma da tek bir kuralı paylaşıyor: form tarihsel, renk değil. Elli yıllar elbisesi siyah olduğu için gotik olmaz. Ona kombinlediğin şeyle gotik olur — kitten heels yerine ağır ayakkabılar, inci yerine gümüş, dostça gülümsemeyen bir yüz.

Bu ayrımı temiz tutmaya değer. Aksi hâlde baştan sona doğru parçalardan oluşan ama tematik bir gece gibi duran bir görünümde bulursun kendini. Elliler bir form deposu, bir senaryo değil.

Ellilerin modası savaş sonrasında geri dönüşe programlıydı: dar bel, vurgulu kalça, bol kumaş. Dior'un 1947 çizgisi koca bir on yılın tonunu belirledi ve bundan, bugün her karanlık retro görünümde yeniden beliren silüetler doğdu. Mesele nostalji değil, kurgu: bu kesimler bedeni kendisinden sonra gelen neredeyse her şeyden daha belirgin biçimlendiriyor.

• Eşek arısı beli — on yılın çekirdeği. Kemer, korse ya da bele dikişi işlenmiş bir elbise.
• Swing ve circle elbise — jüpon üzerine geniş etek. Karanlık görünümde desensiz, buna karşılık kumaşta yapılı.
• Kalem ve wiggle elbise — dar karşı çizgi. Diz boyu, önde yüksek yaka, çoğu zaman arkada yırtmaçlı.
• Halter ve sweetheart — omuzları gösteren ama gerisini açmayan yaka biçimleri.
• Dikişli çoraplar ve eldivenler — bir görünümü anında on yıla geri iten iki aksesuar.

Erkekler için aynı on yıl farklı görünüyordu: yüksek belli pileli pantolon, kısa blouson, camp yaka, ince kravat. Bu çizgi karanlık retro görünümde hafife alınıyor, çünkü kostüm etkisi olmadan işliyor. Yakası açık siyah bir gömlek ve belde oturan bir pantolon, herhangi bir desenli bowling gömleğinden daha fazla elli yıllar veriyor.

Üç figür bu konunun görsel yükünün neredeyse tamamını taşıyor. Hiçbiri kendine gotik demedi, üçü de sonradan öyle ilan edildi. Görünümün neden böründe olduğunu anlamak isteyen bu üçünün yanından geçemez.

Buna bir kişi olmayan dördüncü bir kaynak ekleniyor: ellilerin sonundaki korku sineması. İngiliz Hammer yapımları 1957'den itibaren türe renk, kan ve Viktorya dönemi dekoru getirdi. Kadife, mumlar, yüksek yakalar, ağır perdeler. Bu görsel dil sonradan Goth sahnesi tarafından tümüyle devralındı ve pek çok kişinin görünümü olduğundan daha eski sanmasının nedeni bu.

Gothabilly kesişim kümesinin adı ve müzikten geliyor. Yetmişlerin ortasından itibaren Rockabilly'yi korku filmi motifleriyle karıştıran gruplar bir etikete ihtiyaç duydu ve bundan sonradan bir kıyafet tanımı da doğdu. Form elli yıllar kalıyor, yüzey karanlık oluyor.

Pratikte bu şu demek: kiraz deseni yerine siyah swing elbise, çiçek tacı yerine bandana, çapa yerine kurukafa, babet yerine Creepers ya da ağır botlar. Bel kalıyor, jüpon kalıyor, neşe kayboluyor. Cazibeyi tam da bu kayma yaratıyor — örneği hemen tanıyorsun ve aynı anda bir şeyin yerinde olmadığını fark ediyorsun.

Elli yıllar silüetinden bugünkü sokak versiyonuna atlayış göründüğünden daha kısa. İkisi de belirgin bir bel çizgisi ve ağır bir ayakkabıyla çalışıyor, ikisi de desen yerine kontrasta oynuyor. Retro görünümü fazla harfi harfine alan vintage dükkânında bulur kendini. Yalnızca ilkeleri yanına alan, onları pazartesi günü giyilen bir gardıroba çevirebilir.

Bu görünümde kafa orantısız çok yük taşıyor. Cat-Eye eyeliner, belirgin kaşlar, mat koyu ruj, buna ek olarak belirgin formlu bir saç: küt kâkül, Victory Rolls, toplanmış yanlar ya da bele kadar düz iniş. Elli yıllar referanslarının hepsinin çok tanımlı yüzlere sahip olması tesadüf değil. Kıyafet geometrikti, yüz de.

Bu erkekler için de geçerli, yalnızca başka araçlarla: eyeliner yerine briyantin ve belirgin bir çizgi, beş yerine tek bir gümüş yüzük. İlke aynı kalıyor. Ellilerden bir görünüm nicelikle değil, hassasiyetle yaşıyor.

Böylece elli yıllar bölümü tamamlanıyor. Bir sonraki bölüm daha derine iniyor, çünkü en sık gelen bağlantı sorusu tüm bunların aslında hangi zamandan geldiği.

Yanıt, kelimeyle neyi kastettiğine bağlı. Alt kültür olarak Gothic Fashion 1979'da İngiltere'de, post-punk içinden doğdu. Görsel söz dağarcığı olarak belirgin biçimde daha yaşlı ve en az dört dönemden besleniyor: Orta Çağ, Viktoryen on dokuzuncu yüzyıl, sessiz film ve yirmili yıllar, ve işte elliler.

Bu bir zayıflık değil, yapı ilkesi. Goth başından beri bir alıntı estetiğiydi. Mevcut olanı aldı: müzeden yas kıyafeti, gece programından vampir filmleri, bit pazarından dantel, eski kataloglardan silüetler. Bu yüzden aynı görünüm aynı anda hem 1890, hem 1954, hem de 1984 gibi durabilir, hiçbir şey çelişmeden.

1950s Gothic Fashion araması için bu önemli, çünkü bu anahtar kelime altında beliren pek çok görüntü elliler'den gelmiyor bile. Dantel yaka Viktoryen, bir peçe herhangi bir yüzyıldan gelebilir, bir korse fotoğraftan daha eski. Elliler her şeyden çok tek bir şey katıyor: kurgu ilkesi olarak bel.

Kraliçe Victoria 1861'de eşini kaybettiğinde ömrünün geri kalanında siyah giydi. Kişisel bir karar olarak başlayan şey toplumsal bir kural oldu: kademeli yas süreleri, öngörülmüş kumaşlar, yas kıyafeti için ayrı bir ticaret. Mat siyah ipek, parlaklıksız krep, tek izin verilen mücevher olarak oltu taşı, siyah eldivenler, peçe.

Bu kurallar, Goth'un sonradan devraldığı siyah gardırobun asıl kökeni. Yas olarak değil, form olarak. Boyna kadar kapalı yakalar, uzun kollar, düğme sıraları, boyunda ve bilekte dantel — hepsi bugün doğal olarak söz dağarcığına ait olan ve artık kimsenin bir ölümle bağdaştırmadığı öğeler.

Elli yıllar görünümünde Viktoryen payı görünür kılmak isteyenin azına ihtiyacı var: yüksek bir yaka, bir dantel manşet, mat metalden tek bir ağır mücevher. Modern bir kesimin birden tarih gibi durması için üç ayrıntı yetiyor.

Terim mimariden geliyor ve başlangıçta bir hakaretti. Rönesans âlimleri, Yüksek ve Geç Orta Çağ yapılarına, onları barbarca buldukları için, Gotlardan esinle gotik dediler. Sivri kemer, kaburgalı tonoz, payanda, yüksek pencereler: bugün Avrupa yüceliğinin özü sayılan şey çağdaşları için kötü zevkti.

Mimariden on sekizinci yüzyılda bir edebiyat türü doğdu, korku romanı. Korku romanından yirminci yüzyılda korku sineması doğdu. Ve korku sinemasından 1979'da uygun kıyafet düzenine sahip bir müzik sahnesi doğdu. Yani kelime, bir giysiye yapışmadan önce arkasında üç anlam sıçraması taşıyor.

Pratiğe çevrilince ortaçağvari bugünkü görünümde şu demek: kadife, kaba dokuma yapısı, geniş kollar, kapüşon, zincir baklaları. Bunların hiçbiri tarihsel olarak doğru değil ve olması da gerekmiyor. Mesele bir malzeme dili, canlandırma değil.

Viktoryen siyahı ile elliler arasında, Goth söz dağarcığında çoğu zaman göz ardı edilen iki on yıl var. Yirmiler düz kesimi, derin sırt dekoltesini, püsküllü elbiseyi ve her şeyden önce sessiz film estetiğini getirdi: sert gölgeler, beyaz yüzler, koyu gözler. Bugün güçlü kontrastta bir fotoğraf çeken, bilinçli olsun ya da olmasın, bu görsel dille çalışıyor.

On dokuzuncu yüzyıl ise bugün romantik Gothic denen şeyi veriyor: pelerin, binici mantosu, dik yaka, düğme sıralı botinler. Bu çizgi ellilerden daha zarif ve daha az bedeni vurguluyor, bu yüzden eşek arısı belinin fazla dikkat çektiği insanlar için iyi işliyor.

Böylece tarihsel harita tamamlandı. Şimdi gelen şey pratik uygulama: bu katmanlardan yalnızca bir moodboard'da saklamak yerine gerçekten giydiğin bir kombin nasıl kurulur.

Neredeyse herkesin yaptığı hata: bir elbise alıyorlar ve yetmesini umuyorlar. Yetmiyor. Görünüm dört katmanın birbiriyle olan ilişkisinden doğuyor ve her birinin tam olarak bir görevi var. Bir katman eksikse sonuç kılık değiştirme gibi duruyor, çünkü göz dengeyi arıyor.

• Form — belirgin bel çizgili bir parça. Elbise, yüksek oturan pantolon ya da etek. Bu çizgi olmadan elli yıllar bağı tümüyle eksik.
• Kütle — ağır bir karşı ağırlık: botlar, bomber, palto ya da deri ceket. Görünümü vintage kostümden çekip çıkarıyor.
• Doku — karakteri olan tam bir malzeme: kadife, dantel, deri ya da file. İki tanesi çoktan fazla.
• Ayrıntı — referansı koyan bir aksesuar. Kemer, zincir, eldiven, saç bandı. Kombinin en ucuz ve en etkili parçası.

Bu dört katman cinsiyet ve beden biçiminden bağımsız işliyor. Erkeklerde yüksek oturan pantolon bel çizgisinin rolünü üstleniyor, plus-size bedenlerde düz bir silüet üzerine geniş bir kemer üstleniyor. İlke aynı kalıyor: belirgin bir çizgi, ağır bir karşı ağırlık, bir doku, bir ayrıntı.

Videoda hemen dikkat çeken: silüet daha on metre uzaktan okunuyor. Elli yıllar modasının derdi de tam buydu. Yakın çekim için değil, caddenin karşısındaki bakış için kurulmuştu.

Elliler sert, form veren kumaşlarla çalışıyordu: tafta, pamuk poplin, faille, yün krep. Bu malzemeler bir formu kendiliğinden tutuyor, bu yüzden eski fotoğraflar bu kadar heykelsi görünüyor. Modern jarse kumaşlar bunu yapamıyor, dökülüyor. Silüeti isteyenin ya sağlam malzemeye ya da kurgulanmış bir kesime ihtiyacı var.

Koyu dokularda basit bir sıralama geçerli. Parlaktan önce mat, baskıdan önce yapı, cırtlaktan önce koyu. Kadife ve yün ışığı yutuyor ve bu yüzden olduğundan daha ağır etki ediyor. Rugan ve saten ışığı geri fırlatıyor ve bu yüzden çevrelerinde çok fazla dinginlik gerektiriyor. Dantel yalnızca vurgu yüzeyi olarak işliyor, asla bütün bir yüzey olarak değil.

Bu görünümde aksesuarlar ek değil, asıl iş. Bir kemer beli koyuyor, bir zincir metali koyuyor, bir eldiven dönemi koyuyor. Üç küçük parça bir kombini yeni bir üstten daha çok değiştiriyor ve birlikte daha az tutuyor.

Başarısız denemelerin neredeyse tamamı aynı beş noktada tökezliyor. Hiçbiri parayla ilgili değil, hepsi dozla. Bunları bilen, bir şeyler alıp sonra hiç giymediği evreden kurtuluyor.

Ortak payda ölçülülük. Görünüm zaten kendi başına yeterince gürültülü — bir yükseltici değil, onu elinde tutan birini gerektiriyor.

En göze çarpan parçayla değil, en sık giydiğin şeyle başla. Temiz yakalı siyah bir üst ve yüksek belli bir pantolon ya da etek, herhangi bir iddialı elbiseden daha çok görünüm taşıyor. Bunun üzerine her şey adım adım kurulabilir, yanlış bir karar pahalıya patlamadan.

Ardından şu sırayla geliyor: ağır bir ayakkabı, yapılı bir ceket, bir kemer, bir mücevher. Beş altı parça birbirinin yerini alabildiği için çoktan birden fazla eksiksiz kombin veriyor. Ancak bu temel oturunca yalnızca tek bir kombinasyona uyan göze çarpan parçalar değer kazanıyor.

Bu konuda beş soru tekrar tekrar ortaya çıkıyor ve çoğu tarihle değil, gündelik kullanışlılıkla ilgili. Kısa yanıtlar burada.

Geriye kalan basit bir kavrayış: aradığın görünüm hiçbir zaman tek bir on yılda var olmadı. O bir bileşim ve bu bir kusur değil, hâlâ yeniden kurulabilir olmasının nedeni.

Elliler sana çizgiyi, on dokuzuncu yüzyıl malzemeleri, Orta Çağ kelimeyi ve seksenler duruşu veriyor. Bunları hangi sırayla bir araya getireceğine sen karar veriyorsun.